शनिवार, 26 सप्टेंबर 2026
Health Care Tip: धाप लागण्यामागे फिटनेसची कमतरता की फुफ्फुसांचा आजार? जाणून घ्या शरीरसंबंधित आजाराचे संकेत
Health Care Tip: रुग्ण जेव्हा दैनंदिन कामे किंवा शारीरिक हालचाली करताना दम लागण्याची तक्रार घेऊन माझ्याकडे येतात, तेव्हा त्यांच्या मनात असणारा एक सामान्य प्रश्न असतो, “डॉक्टर, माझा फिटनेस कमी असल्यामुळे मला दम लागतोय की माझ्या फुफ्फुसांमध्ये काही समस्या आहे?” हा संभ्रम होणे स्वाभाविक आहे. शारीरिक तंदुरुस्ती कमी असणे तसेच अस्थमा, सीओपीडी किंवा ब्रॉन्कायटिससारख्या फुफ्फुसांच्या आजारांमुळेही श्वास लागण्याचा त्रास होऊ शकतो. मात्र, या दोन्ही परिस्थितींमध्ये शरीराकडून मिळणारे संकेत वेगवेगळे असतात.याविषयी डॉ. महावीर मोदी,कन्सल्टंट पल्मोनोलॉजिस्ट आणि चेस्ट फिजिशियन, रुबी हॉल क्लिनिक, पुणे यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
फिटनेस कमी असल्यास: शारीरिक हालचाल थांबवून विश्रांती घेतल्यानंतर साधारण २ ते ५ मिनिटांत श्वासोच्छवास सामान्य होतो.
फुफ्फुसांचा आजार असल्यास: विश्रांती घेतल्यानंतरही दम लागण्याची भावना कायम राहू शकते आणि श्वास सामान्य होण्यासाठी १० ते १५ मिनिटे किंवा त्याहून अधिक वेळ लागू शकतो.
फिटनेस कमी असल्यास: नियमित चालण्यास सुरुवात केल्यानंतर २ ते ३ आठवड्यांत ऊर्जा आणि शारीरिक क्षमता सुधारू लागते. पूर्वीपेक्षा जास्त वेळ चालल्यानंतर दम लागतो.
फुफ्फुसांचा आजार असल्यास: व्यायाम केल्याने त्रास कमी होण्याऐवजी कायम राहू शकतो. स्वतःला जास्त ताण दिल्यास खोकला, छातीत घट्टपणा किंवा श्वास घेण्यास अधिक त्रास होऊ शकतो.
फिटनेस कमी असल्यास: दम लागणे, पाय थकणे आणि सामान्य थकवा जाणवू शकतो; मात्र श्वास घेताना घरघर किंवा सतत खोकला सहसा जाणवत नाही. फुफ्फुसांचा आजार असल्यास: श्वास घेताना घरघर होणे, सतत कोरडा किंवा कफासह खोकला, छातीत घट्टपणा किंवा कफ यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात.
Health Tips: जेवणानंतर चालल्याने जास्त फॅट बर्न होते? विज्ञान काय सांगतं
फिटनेस कमी असल्यास: तीन मजले जिने चढणे, बस पकडण्यासाठी धावणे यांसारख्या अधिक शारीरिक मेहनतीच्या कामांमध्ये दम लागू शकतो. बसल्यावर किंवा झोपल्यावर यामध्ये विशेष फरक जाणवत नाही. फुफ्फुसांचा आजार असल्यास: बूटाची लेस बांधणे, बेड तयार करणे किंवा बोलणे यांसारख्या अगदी साध्या कामांमध्येही दम लागू शकतो. पाठीवर सरळ झोपल्यावर श्वास घेण्यास अधिक त्रास होऊ शकतो.
श्वास लागण्यासोबत खालीलपैकी कोणतेही लक्षण जाणवत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये आणि तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी:
रात्री अचानक जाग येऊन श्वास घेण्यास त्रास होणे.
पाय, घोटे किंवा पायांच्या खालच्या भागाला सूज येणे.
ओठ किंवा नखांचा रंग निळसर होणे.
छातीत दडपण किंवा दबाव जाणवणे.
श्वास घेण्यासाठी मध्येच थांबावे लागत असल्याने पूर्ण वाक्य बोलता न येणे.
तुम्हाला शारीरिक निष्क्रियतेमुळे नव्हे तर फुफ्फुसांशी संबंधित कारणामुळे श्वास लागतोय असे वाटत असल्यास, स्पायरोमेट्री (पल्मनरी फंक्शन टेस्ट) ही साधी तपासणी उपयुक्त ठरू शकते. या तपासणीत फुफ्फुसांमध्ये किती हवा धरली जाऊ शकते आणि ती किती वेगाने बाहेर सोडता येते हे तपासले जाते. त्यामुळे श्वास लागण्यामागचे खरे कारण शोधण्यास मदत होते.
Ans: शारीरिक तंदुरुस्ती कमी असल्यास चालणे, धावणे किंवा व्यायाम करताना शरीराला जास्त ऑक्सिजनची गरज भासू शकते आणि त्यामुळे धाप लागू शकते.
Ans: धाप वारंवार लागणे, कमी हालचालीतही श्वास घेण्यास त्रास होणे, सतत खोकला, घरघर किंवा छातीत जडपणा अशी लक्षणे असल्यास फुफ्फुसांशी संबंधित कारणांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Ans: जोरदार व्यायाम करताना काही प्रमाणात श्वास वाढणे सामान्य असू शकते. मात्र धाप खूप जास्त लागणे, नेहमीच्या हालचालींमध्येही होणे किंवा त्यासोबत इतर लक्षणे दिसणे दुर्लक्षित करू नये.
