मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
मध्यरात्रीच्या ओपन-हार्ट शस्त्रक्रियेतून हृदयाला पडलेली दुर्मिळ फट दुरुस्त; महिलेचे प्राण वाचले
मुंबई : मुंबई सेंट्रल येथील वॉकहार्ट हॉस्पिटल्सच्या डॉक्टरांनी पन्नाशीतील एका महिलेचा जीव वाचवण्यात यश मिळवले. तीव्र हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर तिच्या हृदयामध्ये अत्यंत दुर्मिळ आणि जीवघेणा फाटलेला भाग (रप्चर) निर्माण झाला होता. या गंभीर परिस्थितीमुळे वैद्यकीय आणीबाणी निर्माण झाली आणि अखेरीस मध्यरात्री ओपन-हार्ट शस्त्रक्रिया करावी लागली.ही महिला अँटेरियर वॉल मायोकार्डियल इन्फार्क्शन (हृदयविकाराचा झटका) आल्यामुळे रुग्णालयात दाखल झाली होती. तपासणीदरम्यान डॉक्टरांनी हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर उद्भवणाऱ्या सर्वात भीषण गुंतागुंतींपैकी एक असलेली व्हेंट्रिक्युलर सेप्टल रप्चर (VSR) ही समस्या ओळखली. ही स्थिती म्हणजे हृदयाच्या खालच्या दोन कप्प्यांना विभक्त करणाऱ्या भिंतीमध्ये झालेली फट होय. वॉकहार्ट हॉस्पिटल्स, मुंबई सेंट्रल येथील इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. अमित पाटील आणि कार्डिओव्हॅस्क्युलर व थोरॅसिक सर्जन (CVTS) डॉ. विशाल पिंगळे यांच्या नेतृत्वाखालील तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या संयुक्त पथकाने टप्प्याटप्प्याने उपचार करण्याची योजना आखली.(फोटो सौजन्य – istock)
वारंवार वेदनाशामक गोळ्या घेता? मग थांबा! मूत्रपिंडावर ताण येत असल्यास दिसून येतात ही गंभीर लक्षणे,
या फटीमुळे तिच्या हृदयाच्या कार्यक्षमतेवर गंभीर परिणाम झाला होता. हृदयाची रक्त पंप करण्याची क्षमता केवळ १५ टक्क्यांपर्यंत घसरली होती आणि तिच्या जीवाला अत्यंत मोठा धोका निर्माण झाला होता. डॉक्टरांनी सांगितले की, व्हेंट्रिक्युलर सेप्टल रप्चर ही हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर उद्भवणाऱ्या सर्वात घातक गुंतागुंतींपैकी एक असून योग्य उपचार न मिळाल्यास मृत्यूदर ५० ते ७० टक्क्यांपर्यंत असू शकतो.
हृदयातील खराब झालेला भाग अत्यंत नाजूक असल्याने तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या संयुक्त पथकाने सुरुवातीला रुग्णाची प्रकृती स्थिर करण्यावर भर दिला. प्रस्थापित उपचार पद्धतीनुसार जवळपास ४५ दिवस तिच्यावर बारकाईने लक्ष ठेवण्यात आले, जेणेकरून कमकुवत झालेल्या हृदयाच्या स्नायूंना बळकटी मिळून ते काही प्रमाणात भरून येऊ शकतील.या कालावधीत करण्यात आलेल्या पुढील तपासण्यांमध्ये हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या प्रमुख कोरोनरी धमन्यांपैकी एका धमनित गंभीर अडथळा असल्याचेही आढळून आले.
सुरुवातीला डॉक्टरांनी अँजिओप्लास्टीद्वारे कोरोनरी धमनितील अडथळा दूर केला. त्यानंतर रुग्णाची प्रकृती स्थिर झाल्यावर हृदयाच्या भिंतीतील फट बंद करण्यासाठी कमी आक्रमक (मिनिमली इन्व्हेसिव्ह) डिव्हाइस क्लोजर प्रक्रिया करण्यात आली. सुरुवातीचे परिणाम आशादायक दिसत होते. मात्र, प्रक्रियेनंतर काही तासांतच रुग्णामध्ये गंभीर गुंतागुंत निर्माण झाली. तिच्या लाल रक्तपेशी झपाट्याने तुटू लागल्या, ज्यामुळे हिमोग्लोबिनची पातळी मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आणि लघवीचा रंग गडद झाला. तसेच रक्तदाब अस्थिर झाला आणि हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये धोकादायक अनियमितता निर्माण झाली.
याबाबत बोलताना वॉकहार्ट हॉस्पिटल्स, मुंबई सेंट्रल येथील इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. अमित पाटील म्हणाले, “रुग्णामध्ये हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर उद्भवणाऱ्या सर्वात गंभीर यांत्रिक गुंतागुंतींपैकी एक समस्या आढळून आली होती. हृदयातील खराब झालेला भाग अत्यंत नाजूक असल्याने उपचाराचा प्रत्येक टप्पा अत्यंत काळजीपूर्वक नियोजित करावा लागला. डिव्हाइस क्लोजरनंतर गुंतागुंत निर्माण झाल्यावर तातडीने हस्तक्षेप करणे अत्यावश्यक होते. कार्डिओलॉजी, कार्डियाक सर्जरी, क्रिटिकल केअर आणि इतर विभागांमधील समन्वयामुळे ही अत्यंत गुंतागुंतीची परिस्थिती यशस्वीपणे हाताळता आली.”
रुग्णाची प्रकृती झपाट्याने खालावत असल्याने डॉक्टरांनी तिला उशिरा रात्री तातडीच्या ओपन-हार्ट शस्त्रक्रियेसाठी ऑपरेशन थिएटरमध्ये हलविण्याचा निर्णय घेतला.ऑपरेशन थिएटरमध्ये नेत असताना रुग्णाला जवळपास हृदयक्रिया बंद पडण्याचा (कार्डियाक अरेस्ट) धोका निर्माण झाला होता. त्यामुळे शस्त्रक्रिया सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांना तातडीने पुनर्जीवन उपचार (रेससिटेशन) आणि प्रगत जीवनरक्षक उपाययोजना कराव्या लागल्या.
वॉकहार्ट हॉस्पिटल्स, मुंबई सेंट्रल येथील कार्डिओव्हॅस्क्युलर आणि थोरॅसिक सर्जन (CVTS) डॉ. विशाल पिंगळे म्हणाले, “काही मिनिटांतच परिस्थिती अत्यंत गंभीर झाली. शस्त्रक्रिया सुरू करण्यापूर्वी रुग्णाला तातडीने पुनर्जीवन उपचार आणि आपत्कालीन बायपास सपोर्ट द्यावा लागला. व्हेंट्रिक्युलर सेप्टल रप्चरवरील शस्त्रक्रिया विशेषतः आव्हानात्मक असते, कारण फटीच्या आसपासचे हृदयाचे ऊतक अत्यंत नाजूक असते. आमचे प्राधान्य डिव्हाइस काढून टाकणे, फट सुरक्षितपणे दुरुस्त करणे आणि कायमस्वरूपी नुकसान होण्यापूर्वी रुग्णाची स्थिती स्थिर करणे हे होते.”यानंतर तब्बल पाच तास चाललेली अत्यंत गुंतागुंतीची रात्रभराची शस्त्रक्रिया करण्यात आली. शल्यचिकित्सकांनी पूर्वी बसवलेले डिव्हाइस काढून टाकले आणि हृदयाच्या भिंतीतील फट बंद करण्यासाठी सर्जिकल पॅच रिपेअर केले. ही शस्त्रक्रिया रात्रभर सुरू राहून पहाटे सुमारे ५ वाजता पूर्ण झाली.
शस्त्रक्रियेनंतरही रुग्णाची प्रकृती गंभीर होती आणि तिला अतिदक्षता विभागात (ICU) सतत देखरेखीखाली ठेवावे लागले. कार्डिओलॉजी, कार्डियाक सर्जरी, क्रिटिकल केअर, नेफ्रॉलॉजी आणि अॅनेस्थेशिया विभागातील तज्ज्ञांनी एकत्रितपणे शस्त्रक्रियेनंतरच्या गुंतागुंतींवर उपचार केले, अवयवांचे कार्य सुरळीत राहील याची काळजी घेतली आणि रुग्णाची प्रकृती स्थिर करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले.
पुढील काही दिवसांत तिच्या प्रकृतीत हळूहळू सुधारणा होऊ लागली. रक्तस्रावाशी संबंधित गुंतागुंती नियंत्रणात आल्या, हृदयाचे कार्य सुधारले आणि जीवनावश्यक मापदंड उपचारांना सकारात्मक प्रतिसाद देऊ लागले.सुमारे आठ दिवसांच्या तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या संयुक्त पथकाच्या उपचारांनंतर रुग्णाची प्रकृती पुरेशी सुधारली आणि तिला स्थिर अवस्थेत रुग्णालयातून डिस्चार्ज देण्यात आला.
डॉक्टरांनी अधोरेखित केले की आधुनिक हृदयरोग उपचार पद्धतींमुळे परिणामांमध्ये मोठी सुधारणा झाली असली तरी हृदयविकाराच्या झटक्यावर उपचार करण्यास झालेला विलंब आजही हृदयाच्या भिंतीला फट पडण्यासारख्या दुर्मिळ पण अत्यंत गंभीर गुंतागुंतींना कारणीभूत ठरू शकतो. हे प्रकरण हृदयविकाराच्या झटक्याची लक्षणे वेळेवर ओळखणे आणि तातडीने वैद्यकीय मदत घेणे किती महत्त्वाचे आहे यावर प्रकाश टाकते. कारण वेळेवर उपचार मिळणे हेच जीवघेण्या हृदयविकाराच्या आपत्कालीन परिस्थिती टाळण्याचे सर्वात प्रभावी साधन आहे.
Ans: हृदयाच्या स्नायूंना किंवा हृदयाच्या संरचनेला गंभीर इजा होणे किंवा फाटणे ही अत्यंत गंभीर वैद्यकीय स्थिती असू शकते. अशा वेळी तातडीने उपचारांची गरज असते.
Ans: हृदयातील काही गंभीर समस्या, इजा किंवा संरचनेतील बिघाड दुरुस्त करण्यासाठी ओपन-हार्ट सर्जरी केली जाऊ शकते.
Ans: संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, रक्तदाब आणि मधुमेह नियंत्रणात ठेवणे, धूम्रपान टाळणे आणि नियमित आरोग्य तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
