मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
आज २०२२ वर्षातील शेवटचा दिवस आहे. अशावेळी आपण जीवनाला अधिक चांगले घडवण्यासाठी संकल्प करण्याच्या वळणावर उभे आहोत. म्हणजे एखादी वाईट गोष्ट सोडणे किंवा एखादी चांगली सवय लावून घेणे इत्यादी. नवीन वर्षाच्या उंबरठ्यावर असे संकल्प जगभरात केले जातात. आपण यानिमित्ताने स्वत:ला काही ना काही वचन देतो. परंतु सामान्यपणे त्याची पूर्तता होत नाही. ८० टक्के लोक तर फेब्रुवारी उजाडेपर्यंत केलेला संकल्प किंवा दिलेले वचन विसरूनही जातात. १२ टक्के लोक पुढील काही महिन्यांत संकल्प सोडून देतात. तर केवळ ८ टक्के लोक त्याची पूर्तता करतात. तेव्हा नवीन वर्षात केलेले संकल्प पूर्ण कसे करावे हे आपण आज जाणून घेऊयात.
इतर लोकांना सहभागी करून घ्या :
वॉरविक विद्यापीठातले तत्वज्ञानाचे अभ्यासक डॉ. जॉन मायकल यांनी संकल्प करण्यात आणि टिकवण्यात सामाजिक घटकांचा असलेल्या प्रभावाचा अभ्यास केला आहे. “आपण केलेले संकल्प इतरांसाठीही महत्त्वाचे आहेत हे लक्षात आलं आणि आपण संकल्प मोडला तर ‘इतरांचं नुकसान होईल’ ही जाणीव जर झाली तर आपण आपले संकल्प नीट पाळतो,” असं मायकल म्हणतात.
म्हणजेच मित्रासमेवत जर तुम्ही एखाद्या क्लासला जाणार असाल तर ते जास्त उपयुक्त ठरू शकतं. जर त्यासाठीची संपूर्ण फी भरलेली असेल तर आपण वेळ आणि पैशाची गुंतवणूक केल्याची भावना असते. त्यामुळे केलेला संकल्प आपण पूर्ण करण्यासाठी अधिक प्रयत्न करतो. आपण आपल्यापेक्षा इतरांना होणारं नुकसान टाळण्यासाठी अधिक धडपडत असतो का, या संकल्पनेवर मयकल सध्या काम करत आहेत.
प्रतिष्ठा :
प्रतिष्ठा ही सुद्धा मोठी प्रेरणा असते. त्यामुळे आपला संकल्प लोकांसमोर जाहीर करणे सुद्धा फायद्याच ठरतं. आपण जर आपला संकल्प पाळला नाही तर लोक आपल्याबद्दल वाईट बोलतील, या भावनेतून आपण संकल्प पूर्ण करण्यासाठी धडपडतो. युनिव्हर्सिटी ऑफ ऑक्सफर्डमधले प्रा. नील नेव्ही म्हणतात, “आपली प्रतिष्ठा अविश्वासू बनू नये अशी आपली इच्छा असते. त्यामुळे आपले संकल्प आणि नियोजन जाहीर करणे फायद्याचे ठरते. पैज लावणे हे सुद्धा काही वेळा फायद्याचे ठरते.” संकल्प सविस्तर स्वरूपाचे असणे सुद्धा आवश्यक आहे, असं ते म्हणतात.
अंमलबजावणीचा उद्देशही असावा लागतो, असही ते सांगतात. म्हणजेच जर तुम्हाला भाषा शिकायची असेल तर प्रवासात असताना भाषेच्या संदर्भातले पॉडकास्ट तुम्ही ऐकू शकता. उद्या कोणतं पॉडकास्ट ऐकायचं याचे स्मरण होण्यासाठी तशी चिट्टी तुम्ही तुमच्या कारच्या स्टीअरिंगला लावून ठेऊ शकता, असं ते म्हणतात. निव्वळ संकल्प करण्यापेक्षा त्याची पूर्तता करण्याचे टप्पेसुद्धा ठरवावे लागतात.
दीर्घकालीन नियोजनाचा भाग :
ऑस्ट्रेलियातल्या जेम्स कूक युनिव्हर्सिटीमधले मानसशास्त्रज्ञ अॅड. अॅन स्विनबोर्न म्हणतात, संकल्प सिद्धीपर्यंत नेण्यासाठी तो आपल्या दीर्घकालीन नियोजनाचा भाग होणं आवश्यक असतं. निव्वळ भावनिक आणि अस्पष्ट अशा संकल्पांचा फायदा होत नाही, असं त्या म्हणतात.
समजा तुम्हाल खेळात कधीच रस नसेल आणि तुम्ही जर खेळाडू होण्याचा निर्णय घेतला तर ते पूर्ण होणं कठीण असतं. वयाची पन्नाशी पूर्ण होण्यापूर्वी जग फिरायचं असा जर तुम्ही निश्चय केला असेल तर पैसे वाचवण्याचा तुमचा संकल्प पूर्ण होऊ शकतो. संकल्प पूर्ण करण्यासाठी नियोजन आवश्यक असतो. सकारात्मक आणि नकारात्मक भावनांची निर्मितीसुद्धा संकल्प सिद्धीला नेण्यासाठी आवश्यक असते.
