मंगळवार, 30 जून 2026
लहान वयात मोतीबिंदूचा धोका कशामुळे वाढतो? मधुमेह आहे मुख्य कारण, जाणून घ्या तज्ज्ञ डॉक्टरांनी दिलेली सविस्तर माहिती
मुंबई: देशभरातील डॉक्टरांना असे आढळून आले आहे की, चाळीशी आणि पन्नाशीत मोतीबिंदू होणाऱ्या रुग्णांची संख्या वाढत आहे आणि मधुमेह हे त्यामागील एक प्रमुख कारण म्हणून समोर येत आहे. देशात मधुमेहाचा प्रादुर्भाव वाढत असताना, नेत्ररोग तज्ज्ञांच्या मते रक्तातील साखरेची पातळी सतत वाढल्याने डोळ्याच्या नैसर्गिक भिंगातील बदलांना गती मिळत आहे, ज्यामुळे मोतीबिंदू लवकर होत असून त्याची वाढही वेगाने होत आहे.आंतरराष्ट्रीय मधुमेह महासंघाच्या माहितीनुसार, भारतात सध्या 101 दशलक्षाहून अधिक प्रौढ व्यक्ती मधुमेहाने ग्रस्त आहेत आणि 136 दशलक्ष व्यक्तींना मधुमेहाची पूर्वस्थिती आहे, आणि येत्या काही वर्षांत या संख्येत लक्षणीय वाढ होण्याची शक्यता आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
मधुमेहाशी संबंधित डोळ्यांच्या अधिक परिचित गुंतागुंतींपैकी एक म्हणजे डायबेटिक रेटिनोपॅथी असली तरी, तज्ज्ञांच्या मते मोतीबिंदू ही देखील एक मोठी चिंता बनत आहे, विशेषतः ज्यांना दीर्घकाळापासून मधुमेह आहे किंवा ज्यांचा मधुमेह नीट नियंत्रणात नाही अशा व्यक्तींमध्ये रक्तातील साखरेची पातळी दीर्घकाळ वाढल्यास डोळ्याच्या नैसर्गिक भिंगावर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे कमी वयातच भिंग धूसर होण्याची प्रक्रिया वेगवान होते आणि दृष्टीची स्पष्टता कमी होते.
मोतीबिंदूकडे आता केवळ वयाशी संबंधित आजार म्हणून पाहता येणार नाही. मधुमेह, लठ्ठपणा आणि उच्च रक्तदाब यांसारखे चयापचय विकार वाढत असल्यामुळे, कमी वयात मोतीबिंदू होण्याचा आणि तो अधिक वेगाने वाढण्याचा धोकाही वाढत आहे. यामुळे टाळता येण्याजोगी दृष्टीहानी रोखण्यासाठी नियमित डोळ्यांची तपासणी आणि चयापचय क्रियेवर उत्तम नियंत्रण ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
मधुमेह हा अकाली मोतीबिंदू होण्यामागचे एक प्रमुख कारण असल्याचे अधिकाधिक मान्य केले जात आहे, असे वाशी (सेक्टर 12) येथील डॉ. अगरवाल आय हॉस्पिटलचे सल्लागार नेत्रतज्ज्ञ डॉ. मुबाशीर पारकर मोहम्मद यांनी सांगितले.चाळीशी आणि पन्नाशीतील रुग्णांमध्ये मोतीबिंदूचे प्रमाण वाढत असल्याचे दिसून येत आहे, विशेषतः ज्यांची रक्तातील साखरेची पातळी नीट नियंत्रणात नाही.भिंगामधील हे बदल अनेकदा हळूहळू विकसित होतात, परंतु व्यक्तीच्या सर्वात सक्रिय आणि उत्पादक वर्षांमध्ये ते दृष्टीवर लक्षणीय परिणाम करू शकतात.
नियमित डोळ्यांच्या तपासणीमुळे लेन्समध्ये होणारे सुरुवातीचे बदल ओळखण्यास मदत होते आणि दृष्टी कमी होण्याची समस्या अधिक गंभीर होण्यापूर्वी वेळेवर उपचार करणे शक्य होते.डॉक्टरांच्या मते, आजकाल काम करणाऱ्या वयोगटातील प्रौढांना मोतीबिंदूचा परिणाम अधिक तीव्रतेने जाणवतो, कारण संगणक, स्मार्टफोन, व्हिडिओ कॉल आणि वाहन चालवणे यांसारख्या स्क्रीनचा मोठ्या प्रमाणावर वापर असलेल्या दैनंदिन कामांमध्ये दृष्टीतील अडथळ्यांकडे दुर्लक्ष करणे कठीण होते.सामान्य लक्षणांमध्ये अंधुक दिसणे, डोळ्यांवर प्रकाश झोत पडणे, कॉन्ट्रास्ट ओळखण्याची क्षमता कमी होणे, डिजिटल स्क्रीन वाचण्यात अडचण येणे आणि चष्म्याच्या नंबरमध्ये वारंवार बदल करणे यांचा समावेश होतो.
डॉ. अग्रवाल नेत्र रुग्णालयाने जनजागृती करण्याच्या उद्देशाने, सर्वसामान्यांसाठी 15 जुलै 2026 पर्यंत मोफत मोतीबिंदू नेत्र तपासणीची घोषणा केली आहे. यासाठी 95945 86999 या क्रमांकावर नोंदणी करता येईल.”वाढत्या जागरूकतेनंतरही, मोतीबिंदूच्या उपचारांबद्दलच्या गैरसमजांमुळे वेळेवर हस्तक्षेप होण्यास विलंब होत आहे,” असे डॉ. मुबाशीर पारकर मोहम्मद यांनी म्हंटले आहे.
अनेक रुग्णांना अजूनही असे वाटते की मोतीबिंदू ‘पक्व’ झाल्यावरच शस्त्रक्रिया केली पाहिजे, किंवा दृष्टी कमी होणे हा वृद्धत्वाचा एक सामान्य भाग आहे असे ते गृहीत धरतात.काही जण डोळ्याच्या थेंबांनी ही स्थिती बरी होईल अशीही अपेक्षा करतात, जे वैद्यकीयदृष्ट्या अचूक नाही.अशा विलंबामुळे मोतीबिंदूची स्थिती गंभीर होऊ शकते, ज्यावर शस्त्रक्रियेद्वारे उपचार करणे अधिक कठीण होते आणि त्याचा दृष्टी सुधारण्याच्या परिणामांवरही परिणाम होऊ शकतो.
सुखी जीवनाचे रहस्य! ‘या’ सकारात्मक विचारांनी बदलून जाईल आयुष्याचा दृष्टिकोन, राहाल कायमच आनंदी
तज्ज्ञ 40 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या व्यक्तींना, विशेषतः मधुमेह किंवा इतर चयापचय विकारांनी ग्रस्त असलेल्यांना, नियमितपणे डोळ्यांची सर्वसमावेशक तपासणी करून घेण्याचा सल्ला देतात.मोतीबिंदूचे लवकर निदान झाल्यास वेळेवर उपचार मिळण्यास, दृष्टी टिकवून ठेवण्यास आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवरील दीर्घकालीन परिणाम कमी करण्यास मदत होऊ शकते.आज मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया ही एक सुरक्षित आणि अत्यंत प्रभावी प्रक्रिया आहे, आणि सर्वोत्तम दृष्टी परिणाम मिळविण्यासाठी वेळेवर उपचार करणे हा सर्वात महत्त्वाच्या घटकांपैकी एक आहे.
Ans: लहान वयात मोतीबिंदू होण्यामागे मधुमेह, डोळ्यांना झालेली इजा, काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर, अनुवांशिक कारणे आणि जीवनशैलीतील बदल यांसारखी कारणे असू शकतात.
Ans: मधुमेहामध्ये रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास डोळ्यांच्या लेन्सवर परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे मोतीबिंदू होण्याची शक्यता वाढू शकते.
Ans: रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवणे, नियमित डोळ्यांची तपासणी करणे आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.
