रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
राष्ट्रीय महामार्गांवर स्वतंत्र ‘फायर फायटर’ यंत्रणा हवी; टोलसोबत सुरक्षेची जबाबदारीही महत्त्वाची
सध्याच्या घडीला वाहनांचे तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणात आधुनिक झाले आहे. पूर्वीच्या तुलनेत आजच्या वाहनांमध्ये अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक यंत्रणा, सेन्सर्स, संगणकीकृत प्रणाली, वायरिंगचे जाळे, बॅटरी व्यवस्थापन प्रणाली आणि विविध इलेक्ट्रिकल घटक मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. या आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे वाहनांची कार्यक्षमता, सुरक्षितता आणि सुविधा वाढली असली तरी विद्युत यंत्रणेत बिघाड झाल्यास वाहनाला आग लागण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. काही घटनांमध्ये वाहनाच्या वायरिंगमध्ये शॉर्टसर्किट, बॅटरी किंवा इलेक्ट्रिकल घटकांमध्ये बिघाड, अपघातामुळे वायरिंगचे नुकसान किंवा इंधनाची गळती यामुळे आग भडकण्याच्या घटना समोर येत आहेत.
विशेषतः महामार्गावर भरधाव वेगाने धावणाऱ्या वाहनांना अपघात झाल्यानंतर काही क्षणांत आग लागली, तर परिस्थिती अत्यंत गंभीर बनू शकते. वाहनात चालक आणि प्रवासी अडकले असतील तर त्यांना बाहेर काढण्यासाठी मिळणारा वेळ अक्षरशः काही मिनिटांचा असतो. आधुनिक वाहनांमध्ये इलेक्ट्रॉनिक लॉकिंग आणि इतर स्वयंचलित यंत्रणा असल्याने अपघातानंतर वीजपुरवठा खंडित झाल्यास किंवा यंत्रणा निकामी झाल्यास दरवाजे उघडण्यात अडचणी निर्माण होऊ शकतात. काही घटनांमध्ये वाहनाचे दरवाजे लॉक झाल्याने प्रवाशांना तात्काळ बाहेर पडणे कठीण झाल्याचेही निदर्शनास आले आहे. अशा परिस्थितीत आग वाढण्यापूर्वी वाहनातील व्यक्तींना सुरक्षित बाहेर काढणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
यामुळे राष्ट्रीय महामार्गावर केवळ रुग्णवाहिका आणि क्रेन पुरेशा नाहीत. आगीशी दोन हात करणारी आणि अपघातग्रस्त वाहनातून नागरिकांना बाहेर काढणारी स्वतंत्र फायर फायटर व रेस्क्यू यंत्रणा असणे ही काळाची गरज आहे. घटनास्थळी अग्निशमन वाहन पोहोचण्यासाठी लागणारा प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा आहे. दूरच्या शहरातून अग्निशमन दलाची गाडी येईपर्यंत आग वाहनाच्या केबिनपर्यंत पोहोचल्यास जीवितहानीचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.
कागल ते पुणे या संपूर्ण मार्गावर पाच टोलनाके असताना प्रत्येक टोल व्यवस्थेने आपल्या कार्यक्षेत्रात अत्याधुनिक अग्निशमन आणि बचाव पथक सज्ज ठेवणे आवश्यक आहे. विशेषतः प्रत्येक 35 किलोमीटर अंतरात NHAIच्या माध्यमातून स्वतंत्र फायर फायटर केंद्र उभारण्यात यावे, अशी मागणी आता पुढे येणे स्वाभाविक आहे. या केंद्रांमध्ये अत्याधुनिक अग्निशमन वाहन, फोम टेंडर, पुरेसा पाणीसाठा, हायड्रॉलिक कटर, दरवाजे आणि वाहनांचे भाग कापण्यासाठी रेस्क्यू उपकरणे, अग्निरोधक साहित्य आणि प्रशिक्षित कर्मचारी असावेत. अपघाताची माहिती टोल नाक्यावरील सीसीटीव्ही किंवा नियंत्रण कक्षाला मिळताच फायर फायटर घटनास्थळी रवाना होण्याची व्यवस्था असावी. रुग्णवाहिका, क्रेन, पोलीस आणि अग्निशमन पथक यांच्यात समन्वय ठेवण्यासाठी स्वतंत्र आपत्कालीन नियंत्रण व्यवस्था निर्माण करता येईल. अशा यंत्रणेमुळे आग विझविण्याबरोबरच वाहनात अडकलेल्या व्यक्तींना बाहेर काढणे आणि त्यांना तातडीने वैद्यकीय मदत देणे शक्य होईल.
महामार्गावर आज हजारो कोटींची वाहने धावत आहेत. वाहनांची किंमत आणि तंत्रज्ञान वाढले, वाहतुकीचा वेग वाढला; मात्र अपघातानंतर तातडीने जीव वाचविणारी यंत्रणा त्याच वेगाने सक्षम झाली आहे का, हा प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे. मलकापूर, कराड, सातारा नगरपालिका तसेच अजिंक्यतारा, कृष्णा आणि सह्याद्री साखर कारखान्यांच्या अग्निशमन दलांनी आपत्कालीन परिस्थितीत अनेकदा मदत केली आहे. मात्र राष्ट्रीय महामार्गावरील आपत्कालीन अग्निशमन व्यवस्था ही स्थानिक संस्थांच्या मदतीवर अवलंबून न राहता NHAIच्या स्वतःच्या यंत्रणेत असणे अधिक परिणामकारक ठरेल. रुग्णवाहिका जखमींना वाचवते, क्रेन अपघातग्रस्त वाहन हटवते; पण आग लागलेल्या वाहनातून जिवंत व्यक्तींना बाहेर काढण्यासाठी पहिल्या काही मिनिटांत पोहोचणारा फायर फायटरच निर्णायक ठरू शकतो. त्यामुळे टोल वसुलीबरोबरच प्रवाशांच्या जीविताच्या सुरक्षेला प्राधान्य देत कागल ते पुणे महामार्गावर प्रत्येक 35 किलोमीटरवर अत्याधुनिक अग्निशमन व रेस्क्यू केंद्र उभारण्याचा निर्णय तातडीने घेण्याची गरज आहे.
राष्ट्रीय महामार्गावर सातत्याने छोटे-मोठे अपघात घडत असतात. अनेकदा अपघातानंतर वाहनांना आग लागण्याच्या घटना घडतात. काही घटनांमध्ये प्रवाशांना जीव गमवावा लागतो, तर काही ठिकाणी वाहनांसह लाखो रुपयांचे साहित्य जळून मोठी वित्तीय हानी होते. त्यामुळे अपघातानंतर तातडीने घटनास्थळी पोहोचणारी अग्निशमन यंत्रणा असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
परवा उंब्रज येथे मालवाहू ट्रकमधून धूर येत असल्याचे निदर्शनास आले. त्यावेळी तातडीने आणि योग्य वेळी अग्निशमन यंत्रणेची मदत मिळाली असती, तर आग वेळीच नियंत्रणात आणून मोठी वित्तीय हानी टाळता आली असती. राष्ट्रीय महामार्गावर अशा घटना घडण्याची शक्यता लक्षात घेता स्थानिक अग्निशमन दलावर अवलंबून न राहता NHAIची स्वतःची अत्याधुनिक अग्निशमन व रेस्क्यू यंत्रणा महामार्गावर कार्यान्वित असणे गरजेचे आहे, मनसे युवा सेना पदाधिकारी, उंब्रज अमोल कांबळे यांनी दिली.
