शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
वेळीच सावध व्हा! रस्त्यावर फटाके फोडाल तर होणार कारवाई, विदेशी फटाक्यांच्या विक्रीलाही मनाई, जाणून घ्या नियम (फोटो सौजन्य-ChatGPT)
दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि मुंबई महापालिकेने नागरिकांना नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या (Mumbai Highcourt) निर्देशांनुसार फटाक्यांच्या वापरावर निर्बंध लागू करण्यात आले आहेत.
– रस्ते आणि पदपथ: रस्ते, पदपथ, गल्ली तसेच रस्त्यापासून १० मीटरच्या आत फटाके फोडण्यास मनाई असल्याचे नियमावलीत नमूद करण्यात आले आहे.
– रुग्णालये आणि शैक्षणिक संस्था: रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था, सरकारी कार्यालये आणि न्यायालयांपासून १०० मीटरच्या परिसरात फटाके फोडण्यास बंदी असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
– रात्रीच्या वेळेतील निर्बंध: रात्री १० ते सकाळी ६ वाजेपर्यंत आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी लागू राहणार आहे.
– मिरवणुका आणि सार्वजनिक कार्यक्रम: सण आणि मिरवणुकांमध्ये लेझर, तीव्र प्रकाशाचे दिवे आणि बीम लाइट्स वापरण्यावरही निर्बंध घालण्यात आले आहेत. नागरिकांनी फटाके फोडण्यापूर्वी लागू असलेल्या स्थानिक नियमांची माहिती घ्यावी आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने आवश्यक अंतर राखावे, असे आवाहन करण्यात येत आहे.
फटाक्यांमुळे होणारे ध्वनीप्रदूषण रोखण्यासाठी कार्यक्रमांमध्ये ध्वनीची पातळी मोजणारी उपकरणे बंधनकारक करण्यावर भर देण्यात आला आहे. खासगी ठिकाणी आयोजित कार्यक्रमांनाही निर्धारित ध्वनीमर्यादांचे पालन करावे लागणार आहे. नागरिकांनी निर्धारित वेळेत कमी प्रदूषण करणाऱ्या ग्रीन फटाक्यांचा वापर करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
नियमांचे उल्लंघन झाल्यास ध्वनीप्रदूषण नियंत्रण, पर्यावरण संरक्षण, फौजदारी कायदे आणि स्फोटक पदार्थांशी संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई होऊ शकते. तसेच नियमभंगाच्या तक्रारी नोंदवण्यासाठी MPCB च्या ‘महा पर्यावरण’ ॲपचा वापर करता येणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे. दरम्यान, ग्रीन फटाक्यांमध्येही विषारी जड धातू आढळल्याचा दावा आवाज फाउंडेशनने केला आहे. त्यामुळे सर्व प्रकारच्या फटाक्यांवर बंदी घालण्याची मागणी या संस्थेकडून करण्यात आली आहे.
फटाक्यांवरील निर्बंधांची अंमलबजावणी प्रभावीपणे होत नसल्याबद्दल मुंबई उच्च न्यायालयाने प्रशासनावर नाराजी व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे. निर्बंधांची माहिती नसल्याचे काही पोलीस अधिकाऱ्यांनी सांगितल्याची नोंदही न्यायालयाने घेतली आहे. या प्रकरणी २६ ऑक्टोबर रोजी मुंबई महापालिका, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि पोलीस प्रमुखांना न्यायालयात हजर राहण्याचे निर्देश देण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
दिवाळीनिमित्त तात्पुरत्या फटाके विक्रीसाठी ६ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ या कालावधीसाठी परवाने दिले जाणार आहेत. परवान्याची मुदत संपल्यानंतर विक्रेत्यांना फटाक्यांची विक्री करता येणार नाही. परवान्याची मुदत संपल्यानंतर शिल्लक फटाक्यांचा साठा अधिकृत गोदामात किंवा घाऊक परवानाधारकाकडे परत जमा करणे बंधनकारक असणार आहेत. तसेच तात्पुरत्या फटाके विक्रीच्या स्टॉलपासून ५० मीटरच्या परिसरात आतषबाजी करण्यास मनाई करण्यात आली आहे. विदेशी बनावटीचे फटाके विकण्यासही बंदी असल्याचे नियमावलीत नमूद आहे.
सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार आणि पर्यावरण संरक्षण नियमांनुसार फटाक्यांच्या आवाजावर मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत. फटाका उडविण्याच्या जागेपासून चार मीटर अंतरावर १२५ डेसिबलपेक्षा जास्त आवाज निर्माण करणाऱ्या फटाक्यांचे उत्पादन, विक्री आणि वापर प्रतिबंधित असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. याशिवाय, १०० पेक्षा अधिक फटाके असलेल्या साखळी बॉम्बवर बंदी घालण्यात आली आहे. विशिष्ट आकाराच्या ‘ॲटमबॉम्ब’वरही कायदेशीर निर्बंध लागू राहणार आहेत.
एकूणच, दिवाळीचा आनंद घेताना ध्वनी आणि वायुप्रदूषण टाळणे, नियमांचे पालन करणे आणि सार्वजनिक सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. फटाके खरेदी करताना अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच खरेदी करावी आणि स्थानिक प्रशासनाने जारी केलेल्या सूचनांचे पालन करावे.
Buldhana: क्रांतिकारी शेतकरी संघटनेचे भीक मांगो आंदोलन; ५ हजार रुपयांची भीक सरकारला पाठवली
Ans: रात्री १० ते सकाळी ६ वाजेपर्यंत आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी आहे.
Ans: ६ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ या कालावधीसाठी तात्पुरत्या फटाके विक्रीचे परवाने दिले जाणार आहेत. मुदत संपल्यानंतर विक्री करता येणार नाही.
Ans: फटाक्यांमुळे ध्वनीप्रदूषण किंवा इतर नियमांचे उल्लंघन झाल्यास संबंधित कायद्यांनुसार दंडात्मक किंवा फौजदारी कारवाई होऊ शकते. तक्रारींसाठी MPCB च्या ‘महा पर्यावरण’ ॲपचा वापर करता येऊ शकतो.
