शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य सोशल मीडिया
भारतातील प्राचीन शिक्षण पद्धती केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरती मर्यादित नव्हती, तर त्यामध्ये शास्त्र, संवाद, कौशल्य आणि प्रत्यक्ष अनुभवाला महत्त्व होते. आचार्य चाणक्य आणि पाणिनी यांसारख्या विद्वानांचे कार्य आजही मार्गदर्शक आहे. पूर्वी भारतातील विद्यापीठांमध्ये जगभरातून विद्यार्थी ज्ञानार्जनासाठी येत असत.
त्यामुळे भारताचे जागतिक व्यापार, अर्थव्यवस्था आणि निर्यातीतील स्थानही महत्त्वपूर्ण होते. अनेक आक्रमणांमुळे देशातील प्राचीन शिक्षण व्यवस्था खिळखिळी झाली. मात्र, समाजसुधारकांनी शिक्षणाची परंपरा पुन्हा रुजवण्यासाठी मोठे योगदान दिले. आता या ऐतिहासिक वारशातून प्रेरणा घेऊन आधुनिक शिक्षण व्यवस्थेची उभारणी करण्याची गरज असल्याचे फडणवीस यांनी सांगितले.
सध्याची पिढी माहितीच्या स्फोटाच्या काळात जन्माला आली असून तंत्रज्ञानाच्या वेगवान विस्तारासोबत तिची जडणघडण होत आहे. या पिढीला ‘जनरेशन वॉव’ (वर्ल्ड ऑफ वंडरफुल जनरेशन) असे संबोधण्यात आले आहे. या पिढीकडे माहितीचे असंख्य स्रोत उपलब्ध आहेत.
मात्र, माहितीचे ज्ञानात रूपांतर करणे, योग्य-अयोग्य ओळखणे आणि त्याचा जबाबदारीने वापर करणे हे मोठे आव्हान आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) युगात मानवी मूल्ये, नीतिमत्ता आणि चारित्र्य जपणे आवश्यक आहे. शिक्षकांची भूमिका केवळ विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यापुरती मर्यादित न राहता त्यांच्या विचारप्रक्रियेला योग्य दिशा देणारी असली पाहिजे, असेही मुख्यमंत्री म्हणाले.
विकसित देशांची शिक्षण व्यवस्था त्यांच्या मातृभाषेवर आधारित आहे. त्यामुळे भारतानेही मातृभाषेची कास सोडू नये, असे आवाहन फडणवीस यांनी केले. तंत्रज्ञानाच्या आहारी जाण्याऐवजी त्याचा योग्य वापर करण्याचे कौशल्य विद्यार्थ्यांनी आत्मसात करावे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या माध्यमातून शिक्षण क्षेत्रात अनेक नवीन प्रयोग केले जात असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
यावेळी शालेय शिक्षण राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर यांनी शिक्षण हे केवळ ज्ञान मिळवण्याचे साधन नसून समाजपरिवर्तनाचे माध्यम असल्याचे सांगितले. मुख्यमंत्री माझी शाळा, सुंदर शाळा आणि मुख्यमंत्री विज्ञान विद्यार्थी वारी यांसारख्या उपक्रमांचा उल्लेखही त्यांनी केला.
कार्यक्रमात मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते ‘पाथेय – द गोल्डन एलिक्सिर’ या ई-स्मरणिकेचे प्रकाशन करण्यात आले. शिक्षण आणि संस्कृती क्षेत्रातील योगदानासाठी डॉ. नितीश भारद्वाज यांना सर्वोत्तम नचिकेत पुरस्कार, रजिया हुसेन आणि श्रद्धा केळापुरे यांना जीवनगौरव नचिकेत पुरस्कार, तर डॉ. इंदिरा नयना आणि कंचन उके यांना सुपर नचिकेता पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. यावेळी आयआयएम नागपूरचे संचालक डॉ. भीमराया मेत्री यांच्यासह शिक्षण क्षेत्रातील अनेक मान्यवर उपस्थित होते.
