शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
चाणक्य नीतीनुसार, खरा मित्र तोच असतो जो कठीण काळात माणसाला कधीही सोडून जात नाही. म्हणूनच चाणक्याचे हे प्राचीन धोरण आजही मैत्रीला अगदी लागू पडते असे वाटते. चाणक्याने खऱ्या मित्राच्या ओळखीशी जोडलेल्या सहा प्रसंगांबद्दल जाणून घेऊया.
चाणक्य नीतीमध्ये मैत्रीशी संबंधित एक प्रसिद्ध श्लोक आहे-
“आतुरे व्यसने प्राप्ते दुर्भिक्षे शत्रु-संकटे.
राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः॥
या श्लोकाचा अर्थ असा आहे की, जो व्यक्ती आजारपणात, संकटात, आर्थिक संकटात, शत्रूंच्या विरोधातील लढ्यात, राजदरबारातील कायदेशीर अडचणींमध्ये आणि अगदी स्मशानभूमीतही तुमच्या पाठीशी उभा राहतो, तोच खरा मित्र किंवा नातेवाईक म्हणवून घेण्यास योग्य आहे. या म्हणीचा गाभा हा आहे की, नात्याची ताकद सुखाच्या काळात नव्हे, तर कठीण काळातच दिसून येते.
आजारपणात, माणसाला अनेकदा औषधांपेक्षा आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या आधाराची जास्त गरज असते. चाणक्याच्या मते, जो मित्र तुमच्या तब्येतीची चौकशी करायला, मदत करायला आणि गरजेच्या वेळी तुमच्या पाठीशी उभा राहायला अजिबात संकोच करत नाही, त्यालाच खरी मैत्री म्हणता येईल. केवळ ‘लवकर बरे व्हा’ असा संदेश पाठवणे आणि गरजेच्या वेळी तुमच्यासोबत असणे, यात फरक आहे.
अडचणी नेहमीच पूर्वसूचनेशिवाय येतात असे नाही. नोकरी गमावणे, व्यवसायात नुकसान होणे, कौटुंबिक समस्या किंवा एखादे अचानक आलेले संकट माणसाला आतून हादरवून टाकू शकते. चाणक्या म्हणण्यानुसार, अशा वेळी, स्वतः दूर न राहता, समस्या ऐकून घेऊन त्यावर उपाय शोधायला मदत करणारा मित्र हाच खरा सोबती मानला जाऊ शकतो.
पैसा ही नात्यांची खरी कसोटी असते. जेव्हा एखादी व्यक्ती आर्थिकदृष्ट्या सक्षम असते, तेव्हा तिच्या आजूबाजूला लोकांची कमतरता नसते. मात्र, कठीण काळात अनेक ओळखीचे लोक हळूहळू दूर जातात. चाणक्याच्या म्हणण्यानुसार, जी व्यक्ती संकटाच्या काळात आपल्या परीने तुमच्या पाठीशी उभी राहते आणि केवळ तुमच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे नातेसंबंध बदलत नाही, तीच खऱ्या अर्थाने विश्वासार्ह असते.
जेव्हा एखाद्या व्यक्तीचा वाद होतो किंवा त्याला मोठ्या विरोधाचा सामना करावा लागतो, तेव्हा त्याच्या मित्रांच्या वागणुकीतून बरेच काही कळते. खरा मित्र तो नसतो जो तुमच्या प्रत्येक चुकीच्या कामात तुम्हाला पाठिंबा देतो, तर तो असतो जो तुमची बाजू ऐकून घेतो, सत्य समजावून सांगतो आणि गरज पडल्यास योग्य मदत करतो.
चाणक्यांनी ‘राजद्वार’चा उल्लेख केला आहे, जे तत्कालीन शासन किंवा न्यायव्यवस्थेशी संबंधित आहे. आजच्या संदर्भात, याचा अर्थ एक कायदेशीर किंवा प्रशासकीय समस्या असा घेतला जाऊ शकतो. अशा वेळी, योग्य सल्ला देणे, विश्वास टिकवून ठेवणे आणि गरजेच्या वेळी मदत करणे हे मैत्रीचे महत्त्वाचे निकष ठरतात.
आपल्या प्रिय व्यक्तीचा मृत्यू किंवा कुटुंबावर आलेले मोठे संकट हा माणसासाठी खूप कठीण काळ असतो. अशा वेळी, कोणताही आव न आणता तुमच्या दुःखात सहभागी होणाऱ्या व्यक्तीची सोबत ही औपचारिक नात्यांपेक्षा अधिक महत्त्वाची असते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: जो सुख-दुःखात तुमच्या पाठीशी उभा राहतो, योग्य सल्ला देतो आणि तुमच्या हिताचा विचार करतो, तो खरा मित्र मानला जातो.
Ans: अडचणीच्या काळात तो तुमच्यासोबत कसा वागतो, तुमच्या यशावर आनंदी होतो का आणि तुमच्या चुका प्रामाणिकपणे दाखवतो का, यावरून खऱ्या मित्राची ओळख होऊ शकते.
Ans: तुमच्या यशाचा हेवा न करता मनापासून आनंद व्यक्त करणारा आणि तुमच्या प्रगतीला प्रोत्साहन देणारा मित्र खरा मानला जातो.
