गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
सल्लेखना म्हणजे काय आणि कोणता वर्ल्ड रेकॉर्ड झालाय (फोटो सौजन्य - PTI)
संन्यासी होण्यासाठी माणसाला कठोर परिश्रम करावे लागतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती चेतनेच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचते तेव्हा तो संन्यासी बनतो. समाधी घेणे हा देखील संत परंपरेचा एक भाग आहे. जैन धर्मात प्रसिद्ध असलेल्या सल्लेखाना पद्धतीने जैन संत आचार्य विद्यासागर यांनीही आपले जीवन अर्पण केले. त्यामुळे सल्लेखाना पद्धत काय आहे आणि जैन धर्मात तिचे महत्त्व काय आहे ते जाणून घेऊया, पण त्याधी हा नक्की वाद का निर्माण झालाय याबाबत जाणून घेऊया.
३ वर्षीय मुलीचा मृत्यू
मध्यप्रदेशातील इंदूर शहरातील गोंडस मुलगी वियानाचा वयाच्या ३ ऱ्या वर्षी सल्लेखनामुळे मृत्यू झाल्याचे समोर आले आहे. PTI ने दिलेल्या वृत्तानुसार आणि तिच्या पालकांच्या म्हणण्यानुसार, गोल्डन बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्सने दखल घेतली आहे आणि “जैन विधी संथारा व्रत करणारी जगातील सर्वात तरुण व्यक्ती” म्हणून वियानाच्या नावाने प्रमाणपत्र जारी केले आहे. माहिती तंत्रज्ञान (IT) व्यावसायिक म्हणून काम करणारे तिचे पालक म्हणतात की त्यांनी जैन मुनी (भिक्षू) यांच्या सल्ल्यानंतर त्यांच्या मुलीला संथारा व्रत घेण्याचा निर्णय घेतला.
सीता नवमीच्या पूजेदरम्यान करा ‘ही’ प्रार्थना, तुमच्या सर्व इच्छा होतील पूर्ण
काय म्हणाले वियानाचे पालक
शनिवारी पीटीआयशी बोलताना, मुलीचे वडील पीयूष जैन म्हणाले, “माझ्या मुलीला या वर्षी जानेवारीमध्ये ब्रेन ट्यूमर असल्याचे निदान झाले. तिच्यावर शस्त्रक्रिया करण्यात आली, त्यानंतर तिच्या प्रकृतीत सुधारणा झाली. परंतु मार्चमध्ये तिची प्रकृती बिघडली आणि तिला खाण्यापिण्यात अडचण येऊ लागली.” २१ मार्चच्या रात्री, तो त्याच्या गंभीर आजारी मुलीला त्याच्या कुटुंबातील सदस्यांसह जैन भिक्षू राजेश मुनी महाराज यांच्याकडे दर्शनासाठी घेऊन गेला.
जैन धर्मातील विधी
पियुष यांनी पुढे सांगितले की, “महाराजांनी माझ्या मुलीची अवस्था पाहिली आणि आम्हाला सांगितले की मुलीचा अंत जवळ आला आहे आणि तिला संथारा व्रत करायला हवे. जैन धर्मात या व्रताला खूप महत्त्व आहे. त्याबद्दल विचार केल्यानंतर, आम्ही शेवटी ते करण्यास सहमती दर्शविली,” असे ते म्हणाले. जैन म्हणाले की भिक्षूने संथारा धार्मिक विधी पूर्ण केल्यानंतर काही मिनिटांतच त्यांच्या मुलीचा मृत्यू झाला. २१ मार्च रोजी वियानाचा मृत्यू सल्लेखना घेतल्यानंतर ४० मिनिटात झाला होता.
त्यांनी असेही सांगितले की गोल्डन बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्सने त्यांच्या मुलीचे नाव नोंदवले आहे आणि जागतिक विक्रमाचे प्रमाणपत्र जारी केले आहे ज्यामध्ये तिचे नाव “जैन विधी संथारा व्रत करणारी जगातील सर्वात तरुण व्यक्ती” म्हणून नमूद केले आहे.
आईने व्यक्त केली खंत
मुलीची आई वर्षा जैन यांनी सांगितले की, “माझ्या मुलीला संथारा व्रत करायला लावण्याचा निर्णय किती कठीण होता हे मी वर्णन करू शकत नाही. माझ्या मुलीला ब्रेन ट्यूमरमुळे खूप त्रास होत होता. तिला या अवस्थेत पाहणे माझ्यासाठी खूप वेदनादायक होते.” माझी मुलगी पुढच्या जन्मात आनंदी रहावी हीच इच्छा आहे असंही त्यांनी म्हटलं आहे.
Vastu Tips: घरात बुद्धांची मूर्ती ठेवल्याने काय होते?
काय आहे सल्लेखना विधी
जैन धर्मात, समाधी प्राप्त करण्यास सल्लेखाना म्हणतात. जैन मान्यतेनुसार, मृत्यूला आनंदाने आणि कोणत्याही दुःखाशिवाय स्वीकारण्याच्या प्रक्रियेला सल्लेखाना म्हणतात. या काळात जेव्हा एखादी व्यक्ती मरत असते किंवा त्याला वाटते की त्याचा मृत्यू जवळ आला आहे, तेव्हा तो अन्न आणि पाणी पूर्णपणे सोडून देतो. या काळात, साधक आपले संपूर्ण लक्ष देवावर केंद्रित करतो आणि स्वर्ग प्राप्त करतो. मौर्य राजवंशाचे संस्थापक चंद्रगुप्त मौर्य यांनीही सल्लेखाना पद्धतीने आपले जीवन दिले.
सल्लेखना विधीचे महत्त्व
जैन धर्माच्या मान्यतेनुसार, जेव्हा एखादी व्यक्ती दुष्काळ, वृद्धापकाळ किंवा आजाराने ग्रस्त असते ज्यावर कोणताही उपाय नाही, तेव्हा त्याला सल्लेखानाच्या परंपरेनुसार आपले शरीर त्यागावे लागते. ‘सल्लेखाना’ हा शब्द ‘सत्’ आणि ‘लेखन’ या शब्दांपासून बनलेला आहे, ज्याचा अर्थ ‘चांगुलपणाचा हिशेब देणे’ असा होतो. जैन धर्मात ही प्रथा संथारा, संन्यास-मारन, समाधी-मारन, इच्छा-मारन इत्यादी अनेक नावांनी ओळखली जाते.
जैन धर्मात असे मानले जाते की या पद्धतीने व्यक्ती आपल्या कर्मांचे बंधन कमी करून मोक्ष मिळवू शकते. जीवनात स्वतः केलेल्या चांगल्या आणि वाईट कर्मांसाठी देवाकडून क्षमा मागण्याचा हा एक मार्ग आहे. खरं तर, हीदेखील शांत मनाने मृत्यू स्वीकारण्याची एक प्रक्रिया आहे.
कोणता नियम महत्त्वाचा
सल्लेखाना पद्धतीने प्राणत्याग करण्यापूर्वी, एखाद्याला त्याच्या गुरूची परवानगी घ्यावी लागते, त्यानंतरच ही प्रथा करता येते. पण जर एखाद्याचे गुरु हयात नसतील तर त्यांच्याकडून प्रतिकात्मकपणे परवानगी घेतली जाते. या पद्धतीमध्ये, सल्लेखाना किंवा संथारा घेत असलेल्या व्यक्तीची सेवा करण्यासाठी ४ किंवा त्याहून अधिक लोक गुंतलेले असतात. तो त्या व्यक्तीला योग, ध्यान, जप, तपश्चर्या इत्यादी करायला लावतो आणि त्याच्या शेवटच्या क्षणापर्यंत त्या व्यक्तीची सेवा करण्यात मग्न राहतो.
टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.
