शुक्रवार, 26 जून 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
सताई देवीचे मंदिर हे कोकणातील प्रसिद्ध असे मंदिर आहे. अनेक कुटुंबांची कुलदेवता आणि ग्रामदेवता असलेल्या या स्वयंभू देवीच्या दर्शनासाठी दरवर्षी महाराष्ट्रभरातून हजारो भाविक येथे येतात. घनदाट जंगलात वसलेले हे पेशवेकालीन मंदिर, त्याचा समृद्ध इतिहास, नवसाला पावणाऱ्या मातेचा महिमा आणि शतकानुशतके जपली गेलेली धार्मिक परंपरा यामुळे हे मंदिर विशेष आकर्षण ठरते. कोंगळे येथील सताई देवी मंदिराचा इतिहास, वास्तुरचना, उत्सव आणि या जागृत देवस्थानाचे धार्मिक महत्त्व जाणून घेऊया
रत्नागिरी जिल्ह्यात दापोली तालुक्यात अंजर्ली किनाऱ्यालगत असलेल्या कोंगळे गावात सताई देवीचं मंदिर आहे. ही देवी कोकणातील अनेक कुटुंबाची कुलदेवता किंवा ग्रामदेवता म्हणून मानली जाते. गावच्या मुख्य वस्तीपासून दूर आणि घनदाट जंगलात सताई देवीचं हे पेशवेकालीन मंदिर आहे. कोंगळेचे ग्रामदेवत असलेले हे स्वयंभू देवस्थान आहे भक्तांच्या नवसाला पावणारी आणि हाकेला उभी राहणारी देवी, अशी आई सताईची सर्वदूर ख्याती आहे. हे देवस्थान अतिशय दुर्गम भागात असलं तरी देखील संपूर्ण महाराष्ट्रातून हजारो भक्त सताईच्या दर्शनासाठी येत असतात.
2012 मध्ये या मंदिराचा जीर्णोद्धार झाला त्यानंतर या मंदिराला सध्याचं स्वरुप प्राप्त झालं आहे. यापूर्वी सताईचं मंदिर लाकडी, दगडी खांबाच आणि कौलारु होतं. सताई देवीचा महिमा पाहून स्वतः पेशव्यांनी सताई देवीचं मंदिर बांधल्याचं कोंगळे गावातील ग्रामस्थ सांगतात. पेशवेकालीन मंदिराची रचना तशीच ठेवून या मंदिराचा जीर्णोद्धार करण्यात आला आहे. दर्शनमंडप, सभामंडप आणि गर्भगृह अशी या मंदिराची रचना आहे. मुख्य प्रवशद्वारावरती आकर्षक कमान असून तेथे जय विजय या द्वारपालांचे शिल्प आहे. दर्शन मंडपातून तीन फूट उंचीवरती असलेला सभामंडप मोठा आहे. गर्भगृहात सताईची काळ्या पाषाणातील स्वयंभू मूर्ती आहे. तिला सण उत्सवांच्या काळात साडीचोळी, विविध अलंकार आणि सोने चांदीच्या मुखवटाने सजवण्यात येतं. याशिवाय गर्भगृहात मानाई, चोलाई, वाघमाता, काळेशी, दाकमाता, अवजाई, देवचोकटोबा, वाघजाई आणि देव हनुमंत यांच्या देखील प्राचीन दगडी मूर्ती आहे. गर्भगृहाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला दोन उपगृह आहे.
दरवर्षी चैत्र कृष्ण पंचमीला सताईचा वार्षिक जत्रोत्सव साजरा केला जातो. शिमगा उत्सव, नवरात्रोत्सव यांसारखे प्रमुख उत्सव या मंदिरात साजरे होतात. दरवर्षी फाल्गुन शुद्ध पौर्णिमेला पहिली होळी पेटवून कोंगळे येथील देवी सताईच्या शिमगोत्सवाला सुरुवात होते. यावेळी सताई देवीची पालखी रात्री मंदिरातून निघते. ती कोंगळे आणि अंजर्ले गावात फिरते. अंजर्लेवासीय सुद्धा पालखीची मोठ्या आतुरतेने वाट पाहत असतात. मंदिराच्या शेजारी पुरातन शिव मंदिर आहे. प्राचीन शिवपिंडीसोबत मंदिरात असलेली पाषाणातील गणेशमूर्तीसुद्धा वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: सताई देवी ही कोकणातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता आणि कोंगळे गावाची ग्रामदेवता म्हणून पूजली जाते.
Ans: ग्रामस्थांच्या परंपरेनुसार, देवीचा महिमा पाहून पेशव्यांनी हे मंदिर उभारले. 2012 मध्ये मंदिराचा जीर्णोद्धार करून त्याला सध्याचे स्वरूप देण्यात आले.
Ans: गर्भगृहात काळ्या पाषाणातील सताई देवीची स्वयंभू मूर्ती असून मानाई, चोलाई, वाघमाता, काळेशी, दाकमाता, अवजाई, देवचोकटोबा, वाघजाई आणि हनुमंत यांच्या प्राचीन मूर्तीही आहेत.
