रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
भगवान श्रीकृष्ण त्यांच्या उजव्या हातात एक शस्त्र ठेवत असत, जे त्यांच्या बोटावर असे. कृष्णाला अनेकदा त्यांच्या करंगळीवर किंवा तर्जनीवर सुदर्शन चक्र धरलेले दाखवले जाते. ते वेगाने फिरत राहिले. कृष्ण जेव्हा इच्छित असे, तेव्हा ते त्याच्याकडे येत असे आणि ज्याच्याविरुद्ध तो त्याचा वापर करू इच्छित असे, ते त्याच्याभोवती फिरत असे, त्याचा नाश करत असे आणि नंतर परत येत असे. एकंदरीत, ते इतके दैवी शस्त्र होते की ते त्याच्या इच्छेनुसार काम करत होते.
धर्म ग्रंथानुसार, सुदर्शन चक्राचे वर्णन असाधारण गुणधर्म असलेले दिव्य चक्र म्हणून केले आहे. त्याचा आकार गूढ आणि बदलणारा असल्याचे म्हटले जाते. पौराणिक कथेनुसार, सुदर्शन चक्र इतके लहान असू शकते की ते तुळशीच्या पानाच्या टोकावर बसू शकते, तरीही ते इतके मोठे असू शकते की ते संपूर्ण विश्वाला व्यापू शकते.
शास्त्रांमध्ये कोणत्याही विशिष्ट आकाराचा उल्लेख नाही; परिस्थितीनुसार किंवा भगवान श्रीकृष्णाच्या इच्छेनुसार त्याचा आकार बदलत राहतो. ऋग्वेद, महाभारत आणि पुराण यांसारख्या हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये, सुदर्शन चक्राचे वर्णन अफाट शक्ती असलेले दैवी शस्त्र म्हणून केले आहे. शास्त्रांत म्हटल्याप्रमाणे ते गोल आकाराचे, दातेदार आणि चांदी किंवा लोखंडी धातूपासून बनलेले होते. तसेच चाक अनेकदा सतत गतीमध्ये दर्शविले जाते. भगवद्गीतेच्या अकराव्या अध्यायात, जेव्हा कृष्ण अर्जुनाला त्याचे वैश्विक रूप दाखवतात, तेव्हा चक्र एका अशा दृश्याचा भाग म्हणून दिसते जे इतके विशाल आणि तेजस्वी आहे की अर्जुनाला त्याचा शेवट, मध्य किंवा सुरुवात दिसत नाही.
शास्त्रांनुसार, भगवान श्रीकृष्णाने त्यांच्या अवतार काळात अनेक वेळा सुदर्शन चक्राचा वापर केला असे म्हटले जाते. जसे की, शिशुपालाचा वध, द्रौपदीचे रक्षण इत्यादी. भविष्य पुराणानुसार, श्रीकृष्णाने त्यांचे शरीर सोडल्यानंतर, सुदर्शन चक्र अदृश्य झाले.
महाभारतामध्ये युद्धिष्ठिराचा राजसूर्य यज्ञाच्या वेळी जेव्हा शिशुपालने भगवान श्रीकृष्णाचा वारंवार अपमान केला. 100 गुन्हे पूर्ण केल्यानंतर कृष्णाने सभेत सुदर्शन चक्र वापरून शिशुपालचा वध केला. अर्जुनाने प्रतिज्ञा केली होती की, जर तो सूर्यास्तापूर्वी जयद्रथाला मारू शकला नाही तर तो अग्नीत प्रवेश करेल. युद्धाच्या शेवटच्या क्षणी, श्रीकृष्णाने सूर्याला सुदर्शन चक्राने अंशतः झाकले, ज्यामुळे सर्वांना सूर्यास्ताचा भ्रम झाला. जयद्रथ प्रकट होताच कृष्णाने त्याचे चक्र काढून टाकले. अर्जुनाने जयद्रथाचा वध केला. येथे सुदर्शनचा वापर सूर्याला लपविण्यासाठी केला जात होता, थेट मारण्यासाठी नाही. असे म्हटले जाते की, महाभारत युद्धात जेव्हा कर्ण अर्जुनावर ब्रह्मास्त्र वापरणार होता, तेव्हा त्याला थांबवण्यासाठी भगवान श्रीकृष्णाने सुदर्शन चक्र वापरण्याचा आभास दिला, ज्यामुळे कर्ण विचलित झाला. मग अर्जुन केवळ वाचला नाही तर त्याला बाण मारण्याची संधीही मिळाली.
सुदर्शन चक्राचे स्वतःचे असे वैशिष्ट्य आहे. मुळात भगवान विष्णूंचे दिव्य शस्त्र आहे, जे त्यांना शिवाची तपश्चर्या करून मिळाले. जेव्हा राक्षसांनी देवांचा पराभव केला तेव्हा विष्णूने भगवान शिवाची कठोर तपस्या केली. शिव प्रसन्न झाले आणि त्यांनी त्यांना सुदर्शन चक्र दिले, ज्याने विष्णूने राक्षसांचा वध केला. देवांना स्वर्गात परत केले.
दरम्यान, आधुनिक विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाने काही शस्त्रे आणि संरक्षण प्रणाली विकसित केल्या आहेत, ज्यांना प्रतीकात्मकपणे “सुदर्शन चक्र” असे म्हणतात. भारतीय सैन्याकडेही असे एक शस्त्र आहे, ज्याला ते सुदर्शन चक्र म्हणतात. हे शस्त्र म्हणजे त्याची हवाई संरक्षण प्रणाली S-400.
ही प्रणाली एकाच वेळी 72 क्षेपणास्त्रे डागू शकते, 400 किलोमीटर अंतरावरील हवाई लक्ष्यांना नष्ट करू शकते. एकाच वेळी 300 लक्ष्यांचा मागोवा घेऊ शकते. ते हवेत क्षेपणास्त्रे, ड्रोन, लढाऊ विमाने इत्यादी नष्ट करते, परंतु ते फिरणारे डिस्क किंवा शास्त्रीय सुदर्शन चक्रासारखे नाही तर एक आधुनिक क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
