रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
हिंदू धर्मात एकादशीच्या उपवासाला महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विशेषतः अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येणारा पापंकुश एकादशीचा उपवास सर्व भक्तांसाठी अत्यंत फलदायी आणि लाभदायक असतो. पंचांगानुसार हा पवित्र उपवास गुरुवार, २२ ऑक्टोबर रोजी भक्तिभावाने केला जाणार आहे. यावेळी भगवान विष्णूच्या पवित्र रूपाची उपासना आणि त्याचे धार्मिक महत्त्व गहन आहे.
जीवनात सुख, शांती, समृद्धी आणि पुण्य प्राप्त करण्यासाठी ही एकादशी अत्यंत विशेष मानली जाते. व्रत पाळणाऱ्या सर्व भक्तांनी विहित विधी आणि नियमांचे पालन करून भगवान विष्णूची उपासना करावी. भगवान विष्णूच्या कोणत्या रूपाची पूजा केली जाते आणि त्याचे महत्त्व काय आहे ते जाणून घेऊया
पापंकुश एकादशीच्या दिवशी विश्वाचे रक्षक असलेल्या भगवान विष्णूच्या पद्मनाभ रूपाची विशेष पूजा केली जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, भगवान विष्णूचे हे रूप भक्तांच्या जीवनातील सर्व दुःख दूर करते, असे मानले जाते. जेव्हा एखादा भक्त या पवित्र दिवशी खऱ्या मनाने पद्मनाभ रूपाची पूजा करतो, तेव्हा त्याला भगवंताचा असीम आशीर्वाद प्राप्त होतो, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
या दिवशी मंदिरात किंवा घरातील देव्हाऱ्यात योग्य विधींसह भगवान विष्णूची स्थापना केली जाते आणि सर्व नियमांचे भक्तिभावाने पालन केले जाते. भगवान विष्णूचे हे रूप आपल्याला जीवनात सद्गुण आणि भक्तीचा मार्ग दाखवते, तसेच प्रत्येक आव्हानावर मात करण्याची शक्ती देते.
या दिवशी सकाळी स्नान केल्यानंतर भगवान विष्णूला पिवळी फुले, वस्त्रे, तुळशीची पाने, मोसमी फळे आणि नैवेद्य अर्पण केले जातात. भगवान विष्णूच्या पूजेमध्ये तुळशीची पाने अत्यावश्यक मानली जातात, कारण त्यांच्याशिवाय केलेली पूजा अपूर्ण मानली जाते. शिवाय, पिवळी वस्त्रे आणि पिवळी फुले देवाला अत्यंत प्रिय आहेत, त्यामुळे पूजेमध्ये त्यांचा वापर केला जातो.
भक्त दिवसभर उपवास करतात आणि या नैवेद्यांनी भगवान हरीची पूजा करतात. योग्य विधींनी आणि खऱ्या भक्तीने हे नैवेद्य अर्पण केल्याने भगवान प्रसन्न होतात, घरात सुख-समृद्धी येते आणि जीवनातील सर्व दुःखे हळूहळू नाहीशी होतात.
रात्री भगवंताच्या नावाचा जप करण्याची आणि ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करण्याची एक विशेष प्रथा आहे. एकादशीच्या रात्री झोपू नये, त्याऐवजी भगवंताचे गुणगान करण्यात वेळ घालवावा. ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ हा एक शक्तिशाली मंत्र आहे, ज्याच्या सततच्या जपाने मनाला शांती मिळते आणि आत्म्याचे शुद्धीकरण होते.
जे रात्रभर जागे राहून खऱ्या भक्तीने या मंत्राचा जप करतात, त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात. भगवान विष्णूच्या कृपेने त्यांचे घर आणि कुटुंब नेहमी सकारात्मक ऊर्जेने भरलेले असते. अशाप्रकारे, पापंकुश एकादशीचा संपूर्ण दिवस आणि रात्र देवाच्या भक्तीत लीन होऊन घालवल्याने, व्यक्तीचे जीवन पूर्णपणे धन्य होते.
सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे त्यानंतर हातात पाणी घेऊन उपवास करण्याची प्रतिज्ञा करावी. त्यानंतर आपला देव्हारा पूर्णपणे स्वच्छ केल्यानंतर एका चौरंगावर पिवळ्या रंगांचे वस्त्र ठेवून त्यावर भगवान विष्णूंची मूर्ती किंवा चित्राची स्थापना करावी. भगवान विष्णूला पिवळी फुले, वस्त्रे, तुळशीची पाने, मोसमी फळे आणि नैवेद्य अर्पण करा. एकादशी पूजेसाठी तुळस अत्यावश्यक मानली जाते. देवाला फळे आणि मिठाई अर्पण करा.
यानंतर, धूप आणि दिवे लावा, भगवान हरीची आरती करा आणि विष्णू सहस्रनाम किंवा मंत्रांचे पठण करा. त्या दिवशी दिवसभर उपवास करा. शक्य असल्यास, रात्री स्तोत्रे गा आणि परमेश्वराच्या नावाचा जप करा व जागरण करा. द्वादशी तिथीला सकाळी स्नान करून ब्राह्मणांना किंवा गरजू लोकांना अन्नदान करा आणि त्यानंतरच उपवास सोडा.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पापांकुशा एकादशीला भगवान विष्णूंच्या पद्मनाभ स्वरूपाची पूजा केली जाते, अशी हिंदू धार्मिक मान्यता आहे
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी भगवान विष्णूंची पूजा आणि व्रत केल्याने पुण्यलाभ होतो तसेच पापांपासून मुक्ती मिळते, अशी श्रद्धा आहे.
Ans: या दिवशी सकाळी स्नान करून भगवान विष्णूंची पूजा करावी. विष्णुमंत्रांचा जप, विष्णुसहस्रनामाचे पठण आणि दानधर्म करावा. आपल्या प्रकृतीनुसार उपवास किंवा फलाहार करावा.
