शनिवार, 22 ऑगस्ट 2026
Madras Day: मद्रास दिनानिमित्त जाणून घ्या चेन्नईचा गौरवशाली इतिहास; १६३९ चा करार, स्थापत्यकलेचे वैभव आणि आधुनिक शहराची खास गोष्ट ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारताच्या दक्षिण किनाऱ्यावर वसलेले आणि समृद्ध संस्कृतीचे केंद्र मानले जाणारे चेन्नई शहर (पूर्वीचे मद्रास) दरवर्षी २२ ऑगस्ट रोजी आपला स्थापना दिवस ‘मद्रास दिन’ (Madras Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा करते. हे शहर केवळ एक भौगोलिक ठिकाण नसून तो इतिहास, संस्कृती, स्थापत्यकला आणि आधुनिकतेचा एक अनोखा संगम आहे. १६३९ मध्ये एका छोट्या मासेमारांच्या वस्तीपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील एका भव्य मेट्रोपॉलिटन शहरात रूपांतरित झाला आहे. मद्रास दिन साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश शहराच्या मुळांशी जोडले जाणे आणि या ऐतिहासिक वारशाची जाणीव नव्या पिढीला करून देणे हा आहे.
मद्रास शहराच्या स्थापनेचा इतिहास हा ब्रिटिशांच्या आगमनाशी आणि स्थानिक सत्ताधीशांशी झालेल्या ऐतिहासिक कराराशी जोडलेला आहे. २२ ऑगस्ट १६३९ रोजी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रतिनिधी फ्रान्सिस डे आणि अँड्र्यू कोगन यांनी विजयनगर साम्राज्याचे स्थानिक नायक दमरला व्यंकटाद्री नायका यांच्याकडून मद्रासपट्टणम नावाचा जमिनीचा तुकडा खरेदी केला होता. या जमिनीवर पुढे ब्रिटिशांनी ‘फोर्ट सेंट जॉर्ज’ या ऐतिहासिक किल्ल्याची उभारणी केली, जो आज तमिळनाडूच्या प्रशासनाचा मुख्य कणा मानला जातो. या किल्ल्याच्या भोवती हळूहळू वस्ती वाढत गेली आणि ‘मद्रासपट्टणम’ व ‘चेन्नापट्टणम’ ही दोन शहरे एकत्र येऊन ‘मद्रास’ या शहराचा जन्म झाला.
ब्रिटिश काळात मद्रास प्रेसिडेन्सीची राजधानी म्हणून या शहराने मोठी राजकीय आणि व्यापारी प्रगती पाहिली. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही या शहराचे नाव मद्रास असेच राहिले. परंतु, १९६९ मध्ये राज्याचे नाव बदलून ‘तमिळनाडू’ करण्यात आले आणि पुढे ऑगस्ट १९९६ मध्ये ऐतिहासिक व स्थानिक ओळखीला प्राधान्य देत मद्रास शहराचे अधिकृत नाव ‘चेन्नई’ असे करण्यात आले. चेन्नाप्पा नायका यांच्या नावावरून चेन्नई हे नाव आल्याचे मानले जाते. नाव बदलले तरीही या शहराचा आत्मा, ऐतिहासिक इमारती आणि ‘मद्रासी’ संस्कृतीचे मूळ आजही तसेच टिकून आहे, म्हणूनच दरवर्षी २२ ऑगस्टला नागरिक अत्यंत अभिमानाने मद्रास दिन साजरा करतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Exercise Maitree-XV: 9 व्या गोरखा रायफल्सचे शूर सैनिक थायलंडच्या भूमीत; पहा भारत-थायलंड संयुक्त युद्धसरावाचे ‘हे’ खास क्षण
मद्रास दिनाचा उत्सव साजरा करण्याची सुरुवात २००४ मध्ये पत्रकार व्हिन्सेंट डिसोझा, शशी नायर आणि प्रसिद्ध इतिहासकार एस. मुथय्या यांच्या कल्पनेतून झाली. सुरुवातीला अवघ्या काही कार्यक्रमांनी सुरू झालेला हा उत्सव आता केवळ एका दिवसापुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण ऑगस्ट महिनाभर ‘मद्रास वीक’ म्हणून साजरा केला जातो. या काळात शहरात ऐतिहासिक पदयात्रा (Heritage Walks), जुन्या छायाचित्रांचे प्रदर्शन, पुरातन वास्तूंवर आधारित व्याख्याने, निबंध स्पर्धा, सायकल रॅली आणि पारंपारिक खाद्योत्सव आयोजित केले जातात. शहरातील इतिहासप्रेमी, शालेय विद्यार्थी आणि तरुण वर्ग या कार्यक्रमांमध्ये मोठ्या संख्येने सहभागी होतो.
चेन्नई शहराचे स्थापत्यशास्त्र हे जगातील सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण स्थापत्यशास्त्रांपैकी एक मानले जाते. येथे इंडो-सारसेनिक शैलीत बांधण्यात आलेल्या मध्यवर्ती रेल्वे स्टेशन, मद्रास उच्च न्यायालय, आणि चेपॉक पॅलेस यांसारख्या भव्य इमारती शहराच्या प्राचीन वैभवाची साक्ष देतात. याशिवाय, म्यिलापूर येथील कपिलेश्वर मंदिर आणि पार्थसारथी मंदिर ही धार्मिक व सांस्कृतिक आस्थेची प्रमुख केंद्रे आहेत. कर्नाटकी शास्त्रीय संगीत, भरतनाट्यम आणि दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीचे (कॉलीवूड) केंद्र म्हणून चेन्नईने जागतिक नकाशावर स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imran Khan: रुग्णालयात तपासणीनंतर इम्रान खान यांना पुन्हा तुरुंगात धाडले; सुप्रीम कोर्टाचा दणका, पाकिस्तानच्या राजकारणात भूकंप
आजचे चेन्नई हे केवळ ऐतिहासिक वास्तूंचे शहर राहिलेले नाही, तर ते भारतातील प्रमुख माहिती तंत्रज्ञान (IT) आणि ऑटोमोबाईल हब बनले आहे. या शहराला “भारताचे डेट्रॉईट” (Detroit of India) म्हणूनही ओळखले जाते. वैद्यकीय क्षेत्रातील अत्याधुनिक सुविधांमुळे हे शहर “आशियाची आरोग्य राजधानी” म्हणून प्रसिद्ध आहे. आधुनिकतेची नवी शिखरे सर करत असतानाही चेन्नईने आपला जुना मद्रासी पाहुणचार, फिल्टर कॉफीचा सुगंध, आणि मरिना बीचचा रम्य किनारा यांचा वारसा तितक्याच प्रेमाने जपून ठेवला आहे. मद्रास दिन हा याच गौरवशाली वारशाचा सन्मान करण्याचा आणि शहराच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी कटिबद्ध होण्याचा दिवस आहे.
