गुरुवार, 15 ऑक्टोबर 2026
'मुलगा म्हणून जन्मले, पण मुलगी...', संस्कृतीचा अंगावर काटा आणणारा मात्र प्रेरणादायी अनोखा प्रवास
नवरात्रोत्सवाच्या सहाव्या दिवसानिमित्त आयोजित या विशेष पॉडकास्टमध्ये सूत्रसंचालिका लीनल देशमुख यांनी संस्कृती सावंत यांच्याशी संवाद साधला. संकेत या नावाने सुरू झालेला प्रवास, ‘जेंटलमन गागा’ म्हणून मिळालेली ओळख आणि पुढे संस्कृती सावंत हे नाव स्वीकारण्यामागची भूमिका त्यांनी सांगितली.
आपल्या नावाविषयी बोलताना संस्कृती सावंत हिने मराठी संस्कृती, परंपरा आणि कुटुंबाशी असलेले नाते अधोरेखित केले. आपण सावंत कुटुंबातून आल्याचा आणि आपल्या सांस्कृतिक मुळांचा अभिमान असल्याचे त्यांनी सांगितले. लहानपणापासूनच घरातील संस्कार, धार्मिक परंपरा आणि भारतीय संस्कृतीचा आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर प्रभाव राहिला आहे. ड्रॅग आर्टिस्ट म्हणून काम करण्यास सुरुवात केल्यानंतर भारतीय संस्कृतीतील विविध घटक आपल्या सादरीकरणात आणण्याची आवड निर्माण झाली. त्यामुळे स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाशी आणि सांस्कृतिक मुळांशी जोडलेले ‘संस्कृती’ हे नाव निवडल्याचे संस्कृतीने स्पष्ट केले.
संस्कृती सावंतला ‘जेंटलमन गागा’ या नावानेही ओळखले जाते. ‘गागा’ या शब्दाशी जोडलेला वेगळेपणा आणि काहीसा भन्नाट स्वभाव तिच्या व्यक्तिमत्त्वाशी जुळतो. तिच्या कलात्मक प्रवासात या नावाने तिला ओळख मिळाली. पुढे संस्कृती हे नाव स्वीकारल्यानंतरही अनेक जण प्रेमाने तिला ‘गागा’ म्हणून बोलायला लागले. संस्कृतीच्या मते, स्वतःचे व्यक्तिमत्त्व लपवण्याऐवजी त्यातील वेगळेपणा स्वीकारणे महत्त्वाचे आहे.
या संवादातील सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे स्वतःच्या अस्तित्वाचा स्वीकार. याविषयी संस्कृती सावंतने सांगितले की, एखाद्या व्यक्तीला समाज स्वीकारेल की नाही, यापेक्षा त्या व्यक्तीने स्वतःला स्वीकारणे अधिक महत्त्वाचे आहे.’जग तुम्हाला स्वीकारो अथवा न स्वीकारो, सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे तुम्ही स्वतःला स्वीकारणे,’ असा संदेश तिने या पॉडकास्टमधून दिला. लैंगिक ओळख, व्यक्त होण्याचे स्वातंत्र्य आणि समाजाच्या अपेक्षा याविषयी बोलताना तिने स्वतःच्या अस्तित्वाविषयी आत्मविश्वास बाळगण्यावर भर दिला.
मुंबईबद्दल बोलताना संस्कृती सावंत भावनिक झाली. या शहराने आपल्याला प्रेम दिले आणि आपल्या वेगळेपणासह स्वीकारले, असे सांगितले. कामानिमित्त इतर ठिकाणी जावे लागले, तरी पुन्हा मुंबईतच परतणार असल्याचे स्पष्ट केले. मुंबई हे केवळ कामाचे शहर नसून आपल्या आयुष्याचा आणि ओळखीचा महत्त्वाचा भाग असल्याची भावना संस्कृतीने व्यक्त केली.
संस्कृती सावंतने मनोरंजन क्षेत्रात काम करताना आलेल्या अनुभवांबद्दलही भाष्य केले. मनोरंजन क्षेत्रात जवळपास १३ वर्षे झाली असूनया प्रवासात अनेक प्रकारची कामे करण्याची संधी मिळाली. विशेष म्हणजे, मनोरंजन क्षेत्रात आपल्याला वैयक्तिक पातळीवर त्रास देणारा अनुभव आला नसल्याचे सांगितले. काम करताना आपली कला, मेहनत आणि व्यक्तिमत्त्व यांना महत्त्व मिळाल्याची भावना संस्कृतीने व्यक्त केली.
संस्कृती सावंतला लहानपणापासूनच नृत्य आणि कलेची आवड होती. शाळा आणि महाविद्यालयीन जीवनात तिने विविध नृत्य आणि चित्रकला स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला. ‘माझ्या डिक्शनरीमध्ये लाज नावाचा शब्दच नाही,’ असे सांगत तिने आपल्या बिनधास्त स्वभावाचे वर्णन केले.
नृत्य आणि संगीत हे आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग असल्यामुळे ड्रॅग आर्टिस्ट म्हणून काम करणे हा त्या कलात्मक प्रवासाचाच एक भाग असल्याचे त्यांनी सांगितले. तिच्या मते, ड्रॅग ही केवळ वेगळी वेशभूषा करण्याची कला नाही. त्यामध्ये संगीत, नृत्य, अभिनय, फॅशन आणि स्वतःला सर्जनशील पद्धतीने व्यक्त करण्याचा समावेश असतो.
संस्कृती सावंतने सांगितले की, ती गेल्या सात ते आठ वर्षांपासून ड्रॅग शो करत आहेत. ड्रॅग परफॉर्मन्सव्यतिरिक्त होस्टिंग, स्टायलिंग आणि सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सिंग क्षेत्रातही सक्रिय आहेत. ‘गली फॅशन’ या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन करत असल्याचेही सांगितले.
कलाकार म्हणून स्वतःची आवड जपतानाच उदरनिर्वाहासाठी विविध प्रकारची कामे करावी लागतात. ड्रॅग, स्टायलिंग, होस्टिंग आणि इन्फ्लुएन्सिंग ही सर्व कामे आपल्या व्यावसायिक प्रवासाचा भाग असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
या पॉडकास्टमध्ये संस्कृती सावंतने भारतीय संस्कृतीतील अर्धनारीश्वर संकल्पनेचाही उल्लेख केला. भारतीय परंपरेत अर्धनारीश्वराचे स्वरूप मान्य केले जाते. विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक संदर्भांमध्ये स्त्री-पुरुष तत्त्वांच्या एकात्मतेचे दर्शन घडते. मात्र, प्रत्यक्ष समाजात वेगळी लैंगिक ओळख किंवा अभिव्यक्ती असलेल्या व्यक्तींना सहज स्वीकारले जात नाही, या विरोधाभासाकडे संस्कृतीने लक्ष वेधले. समाजात अशा व्यक्तींबद्दल अधिक समजूतदारपणा, संवेदनशीलता आणि आदर निर्माण होण्याची आवश्यकता असल्याचे तिच्या संवादातून समोर आले.
नवरात्रोत्सवात स्त्रीशक्तीची विविध रूपे पूजली जातात. मात्र, व्यक्तीच्या ओळखीचा आणि अस्तित्वाचा स्वीकार हा केवळ उत्सवापुरता मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष आयुष्यातही दिसला पाहिजे, हा विचार या संवादातून पुढे आला.
संस्कृती सावंतचा प्रवास हा कलेतून स्वतःची ओळख निर्माण करण्याचा, सांस्कृतिक मुळे जपण्याचा आणि आत्मविश्वासाने जगण्याचा प्रवास आहे. समाज काय म्हणेल यापेक्षा आपण स्वतःला कसे पाहतो आणि आपल्या अस्तित्वाचा किती आदर करतो, हे अधिक महत्त्वाचे असल्याचा संदेश त्यांच्या अनुभवातून मिळतो.
