गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
वयाची ४० वर्ष पूर्ण होण्याआधी महिलांना स्तनाच्या कर्करोगाबद्दल माहित असायला हव्यात 'या' गोष्टी, जाणून घ्या तज्ज्ञांचा सल्ला
Breast Cancer: स्तनाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने वयाची ४० वर्षे किंवा त्यापुढील महिलांमध्ये आढळतो, अशी सर्वसाधारण समजूत आहे. मात्र, या समजुतीच्या विपरीत, तरुण महिलांनाही स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका असतो. वय हा या आजाराचा एक महत्त्वाचा जोखीम घटक असला, तरी कर्करोगाचे लवकर निदान होण्यासाठी संभाव्य धोके आणि स्तनांच्या आरोग्यातील बदल यांची वेळीच माहिती असणे आवश्यक आहे.याविषयी डॉ. कनव कुमार, कन्सल्टंट सर्जिकल ऑन्कोलॉजी, हेड अँड नेक कॅन्सर इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (HNCII) यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
तरुण महिलांना स्तनाच्या कर्करोगाचा कौटुंबिक इतिहास नसल्यास या आजाराबाबत काळजी करण्याची गरज नाही, हा एक मोठा गैरसमज आहे. प्रत्यक्षात, आनुवंशिक जनुकांमधील बदल, स्तनाचा किंवा अंडाशयाचा कर्करोग झालेल्या जवळच्या नातेवाइकांचा इतिहास, यापूर्वी छातीच्या भागात रेडिएशन उपचार झालेले असणे, हार्मोन्स आणि प्रजननाशी संबंधित घटक, लठ्ठपणा तसेच जीवनशैलीच्या सवयी यांसारख्या अनेक बाबींमुळे कर्करोगाचा धोका प्रभावित होऊ शकतो. कोणतेही ज्ञात जोखीम घटक नसले, तरी कर्करोगाचा धोका पूर्णपणे नाहीसा होत नाही.
स्तनांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने कोणते बदल असामान्य आहेत, याचीही महिलांना माहिती असणे गरजेचे आहे. स्तनामध्ये नवीन गाठ जाणवणे, स्तनाचा आकार किंवा आकृती बदलणे, त्वचेवर खळीसारखा भाग दिसणे, स्तनाग्र आतल्या बाजूला वळणे, स्तनाग्रातून असामान्य स्राव येणे किंवा सतत वेदना होणे, ही लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत. विशेषतः हे बदल नव्याने दिसून आले असतील किंवा दीर्घकाळ टिकून असतील, तर वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे. स्तनांमध्ये होणारे बहुतांश बदल कर्करोगामुळेच होतात असे नाही; मात्र, स्वतःच निदान करण्याऐवजी योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
स्तनांच्या एकूण आरोग्यामध्ये जीवनशैलीचीही महत्त्वाची भूमिका असते. शरीराचे वजन योग्य राखणे, नियमित शारीरिक हालचाल करणे, मद्यपान मर्यादित ठेवणे आणि तंबाखूचे सेवन टाळणे यांमुळे कर्करोगाचे काही धोके कमी होण्यास मदत होऊ शकते. या सवयींमुळे स्तनाचा कर्करोग होणारच नाही, अशी हमी मिळत नसली, तरी दीर्घकालीन आरोग्य चांगले राखण्यासाठी आणि आजारांचा धोका कमी करण्यासाठी त्या महत्त्वाच्या आहेत.
सर्वसाधारण जोखीम असलेल्या ४० वर्षांखालील प्रत्येक महिलेसाठी नियमित मॅमोग्राफी तपासणीची शिफारस सामान्यतः केली जात नाही. मात्र, कौटुंबिक इतिहास, आनुवंशिक बदल किंवा इतर कारणांमुळे ज्यांना अधिक धोका आहे, अशा महिलांना कमी वयातच तपासणी सुरू करण्याची किंवा इतर वैद्यकीय चाचण्या करण्याची गरज भासू शकते. त्यामुळे तपासणीचे योग्य नियोजन हे प्रत्येक महिलेच्या वैयक्तिक जोखमीच्या आधारे केले पाहिजे आणि त्याबाबत डॉक्टरांशी चर्चा केली पाहिजे.
कुटुंबातील आजारांचा इतिहास जाणून घेणे हे या दिशेने उचललेले एक महत्त्वाचे पहिले पाऊल आहे. जवळच्या नातेवाइकांना स्तनाचा किंवा अंडाशयाचा कर्करोग झाला आहे का, विशेषतः कमी वयात, याची माहिती महिलांनी घ्यावी आणि ती आपल्या डॉक्टरांना द्यावी. कुटुंबात अशा आजारांचा लक्षणीय इतिहास असल्यास जनुकीय समुपदेशन आणि वैयक्तिक जोखमीनुसार तपासणीचे नियोजन उपयुक्त ठरू शकते.
स्वतःच्या जोखमीची माहिती असणे, स्तनांमध्ये कोणते बदल दिसल्यास सावध व्हावे हे जाणून घेणे आणि काही वेगळे जाणवल्यास वेळेत वैद्यकीय सल्ला घेणे यामुळे महिलांना आपल्या आरोग्याबाबत योग्य निर्णय घेता येतात. कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये लवकर निदान होणे अत्यंत फायदेशीर ठरू शकते. त्यामुळे संभाव्य लक्षणांची माहिती असणे आणि आवश्यकतेनुसार योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Ans: होय. स्तनाचा कर्करोग प्रामुख्याने वाढत्या वयात आढळत असला, तरी तरुण महिलांनाही होऊ शकतो. त्यामुळे वय कमी आहे म्हणून स्तनाच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
Ans: स्तनामध्ये गाठ जाणवणे, स्तनाच्या आकारात किंवा त्वचेत बदल होणे, स्तनाग्र आत ओढले जाणे, स्तनाग्रातून रक्तमिश्रित स्त्राव येणे किंवा काखेत गाठ जाणवणे ही संभाव्य लक्षणे आहेत.
Ans: स्तनातील प्रत्येक गाठ कर्करोगाची असते असे नाही. हार्मोनल बदल, सिस्ट किंवा इतर सौम्य कारणांमुळेही गाठ जाणवू शकते. मात्र, गाठीचे कारण निश्चित करण्यासाठी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
