शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
Eco Friendly: सिगारेटच्या थोटकांपासून बनणार मजबूत रस्ते; ऑस्ट्रेलियन संशोधकांनी शोधला शहरातील उष्णता कमी करण्याचा अफलातून उपाय ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
जगात दरवर्षी अब्जावधी सिगारेट ओढल्या जातात आणि त्यांची थोटके रस्त्यांवर, पदपथांवर किंवा उघड्यावर फेकून दिली जातात. दिसायला अत्यंत लहान असलेला हा कचरा पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक ठरतो. कारण सिगारेटच्या फिल्टरमध्ये असणारे सेल्युलोज ॲसिटेट हे प्लास्टिक सहज विघटित होत नाही आणि ते हजारो वर्षे जमिनीत तसेच राहते. परंतु, ऑस्ट्रेलियातील (Australia) मेलबर्न येथील प्रसिद्ध आरएमआयटी (RMIT) विद्यापीठाच्या अभियंत्यांनी या कचऱ्याचा अत्यंत सर्जनशील आणि पर्यावरणपूरक वापर शोधून काढला आहे. सिगारेटच्या थोटकांचा वापर रस्ता बांधणीच्या साहित्यात करून पर्यावरण जपण्याचा एक नवा मार्ग त्यांनी जगाला दाखवून दिला आहे.(Eco Friendly)
शास्त्रज्ञांच्या या संशोधनानुसार, सिगारेटच्या कचऱ्याला थेट डांबरात मिसळण्याऐवजी प्रथम त्यावर विशिष्ट प्रक्रिया केली जाते. सिगारेटच्या फिल्टरमध्ये निकोटीन, जड धातू आणि अनेक विषारी रसायनांचे अवशेष साचलेले असतात. पावसाचे पाणी किंवा इतर द्रव पदार्थांच्या संपर्कात आल्यास ही रसायने जमिनीत किंवा पाण्यात मिसळण्याचा मोठा धोका असतो. हा धोका टाळण्यासाठी संशोधकांनी थोटकांना डांबर (Bitumen) किंवा पॅराफिन वॅक्सचा (Paraffin Wax) लेप देऊन पूर्णपणे ‘सील’ किंवा सीलबंद (Encapsulate) करण्याचे तंत्र विकसित केले. हा संरक्षक थर रसायनांना बाहेर पडण्यापासून रोखतो.
प्रयोगशाळेत केलेल्या विविध चाचण्यांमधून असे दिसून आले आहे की, योग्य प्रमाणात कोटिंग केलेल्या सिगारेटच्या थोटकांचा वापर करून तयार केलेले डांबर जड वाहतुकीचा (Heavy Traffic) भार सहज सहन करू शकते. या प्रयोगाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे या नवीन डांबराची औष्णिक वाहकता (Thermal Conductivity) नेहमीच्या पारंपरिक डांबरापेक्षा बरीच कमी असते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : NASA : नासाने अंतराळात 6 वर्षे ठेवल्या टोमॅटोच्या 12.5 दशलक्ष बिया; जगभरातील शाळांमध्ये पेरणीनंतर समोर आले थक्क करणारे निष्कर्ष
‘कन्स्ट्रक्शन अँड बिल्डिंग मटेरियल्स’ (Construction and Building Materials) या प्रसिद्ध आंतरराष्ट्रीय शोधपत्रिकेत प्रसिद्ध झालेल्या अहवालानुसार, सिगारेटची थोटके मिसळल्यामुळे डांबराची घनता (density) कमी होते आणि त्याची सच्छिद्रता (porosity) वाढते. या भौतिक बदलांमुळे सूर्याची प्रखर उष्णता शोषून घेण्याची आणि ती पसरवण्याची डांबराची क्षमता लक्षणीयरीत्या कमी होते.
आजकाल मोठ्या शहरांमध्ये काँक्रीट आणि डांबराचे प्रमाण वाढल्याने ‘अर्बन हीट आयलंड’ (Urban Heat Island) ही गंभीर समस्या निर्माण झाली आहे, जिथे गावे आणि मोकळ्या परिसरांच्या तुलनेत शहरांचे तापमान खूप जास्त वाढते. नेहमीचे डांबर सूर्याची उष्णता शोषून घेते आणि रात्रीच्या वेळी ती हवेत सोडते, ज्यामुळे शहरात उकाडा वाढतो. मात्र, सिगारेटच्या थोटकांपासून बनवलेले हे नवीन डांबर उष्णतेचा प्रभाव कमी करत असल्याने शहरातील तापमान नियंत्रणात ठेवण्यास मोठी मदत होणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Nepal Avalanche: नेपाळमध्ये पुन्हा निसर्गाचा कोप; तिबेट सीमेजवळील हिमलुंग हिमाल बेस कॅम्पवर भयानक हिमस्खलन; 10 जण बेपत्ता
जगातील सर्वात जास्त फेकला जाणारा कचरा म्हणजे सिगारेटची थोटके. हा टाकाऊ कचरा नद्या, नाले आणि समुद्रात जाऊन जलचरांनाही गंभीर इजा पोहोचवतो. अशा स्थितीत, आरएमआयटी विद्यापीठाचे प्राध्यापक डॉ. अब्बास महाजराणी (Dr. Abbas Mohajerani) आणि त्यांच्या टीमने शोधलेला हा मार्ग अत्यंत क्रांतिकारी मानला जात आहे.
या प्रयोगामुळे दोन मोठ्या जागतिक समस्यांवर एकाच वेळी तोडगा निघणार आहे—पहिली म्हणजे प्लास्टिक आणि विषारी कचऱ्याचे निर्मूलन आणि दुसरी म्हणजे शहरांमधील वाढते तापमान. हा उपक्रम केवळ रस्त्यांची टिकाऊ क्षमता वाढवणारा ठरणार नाही, तर निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी आणि आधुनिक शहरांना अधिक राहण्यायोग्य बनवण्यासाठी एक मैलाचा दगड ठरेल.
