रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
Brain Chip: चीनने इलॉन मस्कला मोठा धक्का दिला, पहिली व्यावसायिक ब्रेन-चिप सादर केली, ९ रुग्णांवर चाचणी केली ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
China NEO brain chip commercial approval : विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या जगात एक ऐतिहासिक क्रांती घडली आहे. मानवी मेंदू आणि संगणक यांना थेट जोडणाऱ्या ‘ब्रेन-कॉम्प्युटर इंटरफेस’ (BCI) तंत्रज्ञानाच्या व्यापारीकरणाच्या (Commercialization) जागतिक शर्यतीत चीनने जगातील सर्वात श्रीमंत उद्योगपती इलॉन मस्क (Elon Musk) यांना मोठा धक्का दिला आहे. मस्क यांच्या ‘जीझस-लेव्हल’ म्हटल्या जाणाऱ्या ‘न्यूरालिंक’ (Neuralink) कंपनीला मागे टाकत चीनने जगातील पहिल्या व्यावसायिक वापरासाठी उपलब्ध असलेल्या ब्रेन चिपला अधिकृत मंजुरी दिली आहे. ‘निओ’ (NEO) नावाचे हे नाण्याएवढ्या आकाराचे इम्प्लांट, व्यावसायिक विक्रीसाठी आणि रुग्णालयांमध्ये प्रत्यक्ष वापरासाठी वैद्यकीय मंजुरी मिळवणारे जगातील पहिले शस्त्रक्रियेद्वारे बसवले जाणारे ब्रेन उपकरण ठरले आहे.
न्यूयॉर्क टाइम्स आणि आंतरराष्ट्रीय माध्यमांच्या वृत्तानुसार, हे अत्याधुनिक उपकरण बीजिंगमधील नामांकित त्सिंगहुआ विद्यापीठ (Tsinghua University) आणि शांघाय येथील ‘न्यूरासेल मेडिकल टेक्नॉलॉजी’ (Neuracle Technology) या स्टार्टअपच्या संशोधकांनी संयुक्तपणे विकसित केले आहे. चीनच्या राष्ट्रीय वैद्यकीय उत्पादन प्रशासनाने (NMPA) या उपकरणाला सर्वोच्च ‘क्लास III’ वैद्यकीय प्रमाणपत्र दिले असून, याला थेट देशाच्या राष्ट्रीय आरोग्य विमा प्रणालीमध्ये समाविष्ट करण्याची प्रक्रियाही सुरू केली आहे. यामुळे मस्क यांच्या अमेरिकेतील न्यूरालिंकला मोठा व्यावसायिक फटका बसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Shangri La Dialogue: ‘फुकटची सुरक्षा मिळणार नाही’; अमेरिकेने आशियाई देशांना थेट सुनावले; जीडीपीच्या 3.5% खर्चाची मागणी
तंत्रज्ञान विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकन नियामक संस्था ‘FDA’च्या कडक नियमांमुळे मस्क यांच्या न्यूरालिंकला अद्याप व्यावसायिक मंजुरी मिळालेली नाही. मात्र, चीनने ही बाजी मारण्यामागे त्यांच्या चिपची वेगळी आणि सुरक्षित रचना कारणीबद्ध आहे. इलॉन मस्क यांच्या न्यूरालिंकच्या ‘N1’ उपकरणाला मेंदूच्या सेरेब्रल कॉर्टेक्समध्ये (Cerebral Cortex) थेट इलेक्ट्रोड्स आतमध्ये खुपसावे लागतात, ज्यामुळे मेंदूच्या पेशींना इजा होण्याचा किंवा अंतर्गत रक्तस्त्राव होण्याचा धोका जास्त असतो.
याउलट, चीनच्या ‘निओ’ (NEO) इम्प्लांटची रचना अत्यंत सुरक्षित मानली जाते. हे इम्प्लांट कवटी आणि मेंदूच्या दरम्यान बसवले जाते. त्याचे ८ सेन्सर्स मेंदूच्या आत न जाता मेंदूचे संरक्षण करणाऱ्या बाह्य आवरणावर म्हणजेच ‘ड्यूरा मॅटर’वर (Dura Matter) ठेवले जातात. यामुळे ९० मिनिटांच्या एका सोप्या शस्त्रक्रियेद्वारे हे बसवता येते. ही पद्धत कमी त्रासदायक (Less Invasive) असल्याने मानवी मेंदूला होणारे पारंपरिक वैद्यकीय धोके किंवा संसर्गाची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होते. ही चिप बॅटरी-मुक्त (Battery-free) असून, बाहेरून चुंबकीय कॉइलद्वारे वायरलेस पद्धतीने चार्ज केली जाते.
चीनने या उपकरणाच्या तब्बल ३६ रुग्णांवर यशस्वी क्लिनिकल चाचण्या पूर्ण केल्या आहेत. निओची पहिली आवृत्ती प्रामुख्याने पाठीच्या कण्याला (Cervical Spinal Cord) गंभीर दुखापत झालेल्या आणि चारही अवयवांचा पक्षाघात (Quadriplegia) झालेल्या १८ ते ६० वर्षे वयोगटातील रुग्णांसाठी तयार करण्यात आली आहे. जेव्हा एखादा पक्षाघाताचा रुग्ण हात हलवण्याचा विचार करतो, तेव्हा हे इम्प्लांट मेंदूतील ते सूक्ष्म लहरींचे सिग्नल्स पकडते आणि ते जवळच्या संगणकावर पाठवते. तिथे एआय (AI) अल्गोरिदम या सिग्नल्सचे डिजिटल कमांडमध्ये रूपांतर करतो आणि रुग्णाच्या हाताला जोडलेले हवेवर चालणारे रोबोटिक ग्लोव्हज (Pneumatic Robotic Glove) त्यानुसार काम करू लागतात.
#China has moved ahead of #ElonMusk‘s ‘Jesus-level technology’ Neuralink in the race to commercialise brain-computer interface #technology, approving what is being described as the world’s first commercially available #brainchip after successful clinical trials. More details 🔗… pic.twitter.com/1JlGnVOu2V — The Times Of India (@timesofindia) June 14, 2026
credit – social media and Twitter
या चाचणीमध्ये सहभागी झालेल्या ‘डाँग’ नावाच्या एका रुग्णाने धक्कादायक अनुभव सांगितला. पाठीच्या कण्याच्या दुखापतीमुळे गेली ४ वर्षे त्याचे हात पूर्णपणे निकामी झाले होते. परंतु हे इम्प्लांट बसवल्यानंतर आणि काही महिन्यांच्या सरावानंतर, तो केवळ विचारांच्या जोरावर कप उचलणे, पाणी पिणे आणि स्वतःचे नाव लिहिणे यांसारखी दैनंदिन कामे करू लागला आहे. संशोधकांच्या मते, सततच्या वापरामुळे रुग्णांमध्ये न्यूरल रीमॉडेलिंग (Nerve Regeneration) म्हणजेच नवीन मज्जातंतू तयार होण्याची लक्षणे देखील दिसून आली आहेत, जी वैद्यकीय क्षेत्रासाठी खूप मोठी आशा आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India-Slovakia Ties: ‘फुले नाहीत, ना हार’ स्लोव्हाकियामध्ये PM मोदींचे ‘ब्रेड आणि मीठ’ देऊन स्वागत; जाणून घ्या यामागील रंजक कारण
दुसरीकडे, इलॉन मस्क यांच्या न्यूरालिंकची सध्या अमेरिकेत नऊ ते २१ रुग्णांवर संशोधन प्रोटोकॉल अंतर्गत चाचणी सुरू आहे. न्यूरालिंकच्या चाचणीत सहभागी असलेल्या ऑड्रे क्रूझ (Audrey Crews) यांनी सांगितले की, “मी २० वर्षांत पहिल्यांदा माझे नाव लिहिण्याचा प्रयत्न केला. हे तंत्रज्ञान भविष्यात लाखो लोकांचे जीवन बदलेल.” मस्क यांनी या तंत्रज्ञानाला ‘येशूच्या पातळीचे तंत्रज्ञान’ म्हटले आहे, कारण यामुळे अंधांना दृष्टी मिळणे आणि संपूर्ण पक्षाघात बरे करणे शक्य होणार आहे. परंतु, अमेरिकेची संथ मंजुरी प्रक्रिया मस्क यांच्यासाठी चिंतेचा विषय बनली आहे.
प्रत्येक नाण्याला दोन बाजू असतात, त्याचप्रमाणे या ब्रेन चिपच्या व्यावसायिक उपलब्धतेमुळे सायबर सुरक्षा आणि गोपनीयतेचा (Cybersecurity and Privacy) एक गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. ग्रिफिथ युनिव्हर्सिटीतील सायबर सुरक्षा तज्ञ डॉ. डेव्हिड टफली यांनी इशारा दिला आहे की, हे तंत्रज्ञान जेवढे वरदान आहे, तेवढेच ते धोकादायक ठरू शकते. सैद्धांतिकदृष्ट्या, भविष्यात हॅकर्स या उपकरणांच्या माध्यमातून थेट रुग्णांच्या विचारांसारख्या अत्यंत संवेदनशील मज्जासंस्थेच्या माहितीमध्ये (Neural Data) प्रवेश करू शकतात. एवढेच नाही तर हॅकिंगद्वारे रुग्णाची एकाग्रता नष्ट करणे किंवा त्याच्या शारीरिक हालचालींवर नियंत्रण मिळवणे देखील शक्य होऊ शकते. तरीही, वैद्यकीय उपचारांच्या दृष्टीने हे पाऊल मानवी इतिहासातील सर्वात मोठे पाऊल मानले जात आहे.
