शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
El Nino Threat : एल निनोमुळे पुढील सहा महिन्यांत ४५०,००० मृत्यू होण्याची शक्यता; भारतासह 'या' देशांना गंभीर इशारा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
जागतिक तापमानवाढ आणि हवामान बदलाच्या वाढत्या धोक्यांमध्ये जगभरातील हवामान शास्त्रज्ञांनी एका अत्यंत धक्कादायक आणि चिंतातुर करणाऱ्या संभाव्य मानवी आपत्तीचा इशारा दिला आहे. शिकागो विद्यापीठाच्या प्रसिद्ध ‘क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब’ (Climate Impact Lab) ने प्रसिद्ध केलेल्या एका नवीन सर्वसमावेशक मूल्यांकनानुसार, पॅसिफिक महासागरात एक अत्यंत शक्तिशाली ‘एल निनो’ (El Nino) आकार घेत आहे. या असाधारण आणि तीव्र एल निनोच्या प्रभावामुळे पुढील सहा महिन्यांत म्हणजे सप्टेंबर २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत जगभरात तीव्र उष्णतेची लाट येऊन तब्बल ४,५०,००० (४.५ लाख) हून अधिक अतिरिक्त लोकांचा मृत्यू होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
एल निनो ही प्रामुख्याने मध्य आणि पूर्व पॅसिफिक महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्य प्रमाणापेक्षा जास्त वाढल्याने निर्माण होणारी एक नैसर्गिक हवामान घटना आहे. समुद्राच्या या अननैसर्गिक तापमानवाढीमुळे जगभरातील वारे, पर्जन्यमान आणि हवामानाच्या चक्रात मोठे उलथापालथीचे बदल घडून येतात. शास्त्रज्ञांच्या मते, सध्या निर्माण होत असलेल्या एल निनोची तीव्रता पूर्वीच्या तुलनेत अत्यंत विनाशकारी आहे. पॅसिफिक महासागरातील समुद्राच्या तापमानाने आधीच सर्व जुने विक्रम मोडले असून, मानवनिर्मित जागतिक तापमानवाढीमुळे (Global Warming) आधीच वाढलेले जागतिक तापमान या घटनेमुळे अधिकच घातक पातळीवर पोहोचणार आहे.
क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅबचे सह-संस्थापक मायकल ग्रीनस्टोन यांच्या मार्गदर्शनाखाली केलेल्या या अभ्यासात जगभरातील २४,३७८ निरनिराळ्या क्षेत्रांमधील तापमान आणि अतिरिक्त उष्णतेमुळे होणारे मृत्यू यांच्यातील थेट परस्परसंबंधांचे सखोल विश्लेषण करण्यात आले आहे. या अहवालानुसार, या भीषण उष्णतेचा सर्वाधिक फटका आशिया आणि आफ्रिका खंडातील देशांना बसणार आहे. आफ्रिकेतील साहेल प्रदेशात सुमारे ६६,८०० अतिरिक्त मृत्यू होण्याचा अंदाज आहे, ज्यामध्ये एकट्या नायजेरियात ३१,४०० आणि सुदानमध्ये १७,६०० लोक दगावू शकतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Trump-Xi Jinping : कोण आहे ही महिला? जिच्या भूकंपशास्त्रज्ञ पतीला चिनी कैदेतून सोडवण्यासाठी ट्रम्प-जिनपिंग करणार वाटाघाटी
भारतासाठी हा अहवाल अत्यंत चिंतेची बाब ठरत आहे. अहवालानुसार, भारतात केवळ उष्णतेच्या लाटेमुळे आणि अचानक वाढलेल्या तापमानामुळे सुमारे १५,८०० अतिरिक्त लोकांचा मृत्यू होण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, या अंदाजित मृत्यूंपैकी मोठा वाटा डिसेंबर २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या हिवाळी महिन्यांच्या काळात होण्याची दाट शक्यता आहे, जेव्हा अनपेक्षित उष्णता लोकांना अधिक प्रभावित करू शकते. याशिवाय, आपल्या शेजारील आणि आग्नेय आशियाई देशांमध्ये जसे की इंडोनेशिया (१९,३०० मृत्यू), फिलीपिन्स, व्हिएतनाम, थायलंड आणि कंबोडिया मिळून १९,४०० हून अधिक मृत्यूची भीती आहे. दक्षिण अमेरिकेत ब्राझीलमध्ये १३,३०० तर अमेरिकेत अंदाजे ३,५०० लोकांचा बळी जाऊ शकतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UNGA : महासत्तांच्या वर्चस्वाला तुर्कीचे आव्हान, एर्दोगान यांची मोठी मागणी; अमेरिका, चीनसह ‘या’ 5 देशांचा व्हिटो पॉवर काढून घ्या
शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की, ४.५ लाखांचा हा भीषण आकडा केवळ प्रत्यक्ष तीव्र उष्णतेमुळे (Heatwaves) होणाऱ्या मृत्यूंचा आहे. यामध्ये एल निनोमुळे उद्भवणारे दुष्काळ, अवकाळी पाऊस, विनाशकारी पूर आणि जंगलांना लागणारे वणवे (Wildfires) यामुळे होणाऱ्या संभाव्य जीवित व वित्तहानीचा समावेश नाही. एल निनोच्या प्रभावामुळे जगातील काही भागात अत्यंत भीषण दुष्काळ पडून शेती पिकांचे अतोनात नुकसान होईल, तर दुसऱ्या भागात मुसळधार पाऊस आणि पुरामुळे नागरिक बेघर होतील. याचा थेट आणि अत्यंत वाईट परिणाम जागतिक अन्न सुरक्षा, पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता आणि देशांतर्गत आरोग्य सेवांवर पडणार आहे.
मात्र, हवामान तज्ज्ञांच्या मते हा आकडा अंतिम किंवा अटळ नसून, तो एका संभाव्य धोक्याचा आणि पूर्वसूचनेचा इशारा आहे. वेळेवर पावले उचलल्यास जीवितहानी मोठ्या प्रमाणावर टाळता येऊ शकते. त्यासाठी स्थानिक प्रशासनाने सुधारित उष्णता इशारा प्रणाली (Heat Warning Systems) कार्यान्वित करणे, शहरांमध्ये पुरेशी सार्वजनिक शीतकरण केंद्रे (Cooling Centers) उभारणे, रुग्णालयांमध्ये आपत्कालीन वैद्यकीय व्यवस्था सज्ज ठेवणे आणि कडक उन्हात बाहेर काम करणाऱ्या कामगारांच्या सुरक्षेसाठी योग्य ते नियम लागू करणे अत्यंत आवश्यक आहे. हा अहवाल संपूर्ण मानवजातीला निसर्गाचे रक्षण करण्यासाठी आणि हवामान बदलाच्या विरोधात ठोस कृती करण्यासाठी दिलेली अंतिम धोक्याची घंटा ठरत आहे.
