'दोन पर्वतरांगा, दोन वाळवंटे आणि दोन समुद्र', इराणची सर्वात धोकादायक 'शस्त्रे', ज्यांची महासत्ता अमेरिकेला वाटते भीती ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Iran Geography military advantage : गेल्या सहा आठवड्यांपासून इराण (Iran) आणि इस्रायल-अमेरिका युती यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाने जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. वरवर पाहता, इराण लष्करी आणि आर्थिक बाबतीत अमेरिकेच्या (America) तुलनेत कमकुवत वाटू शकतो. परंतु, ३९ दिवसांच्या प्रदीर्घ संघर्षानंतरही इराणने ज्या प्रकारे झुंज दिली आहे, त्यामागे एक अतिशय महत्त्वाचे ‘गुप्त शस्त्र’ आहे. हे शस्त्र कोणतेही क्षेपणास्त्र नसून खुद्द इराणची ‘भौगोलिक रचना’ (Geography) आहे. ‘मिडल ईस्ट आय’ (MEE) च्या ताज्या अहवालानुसार, इराणचे डोंगर, नद्या आणि वाळवंटे हे त्याच्या ड्रोन आणि मिसाईल्ससाठी अभेद्य कवच म्हणून काम करतात.
इराण हा जगातील १७ वा सर्वात मोठा देश असून त्याचे क्षेत्रफळ १४ लाख चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त आहे. या देशाच्या उत्तरेला कॅस्पियन समुद्र तर दक्षिणेला ओमानचे आखात आहे. या दरम्यान दोन प्रचंड मोठ्या पर्वतरांगा पसरलेल्या आहेत, ज्यामध्ये ४,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीची ९२ शिखरे आहेत. ५,७०० मीटर उंच असलेला दमावंद पर्वत कोणत्याही आक्रमण करणाऱ्या सैन्यासाठी कर्दनकाळ ठरू शकतो. याशिवाय, ‘दश्त-ए-कवीर’ आणि ‘लुट’ ही दोन अवाढव्य वाळवंटे परकीय सैन्यासाठी एक जीवघेणा सापळा आहेत. या वाळवंटांमधील उष्णता आणि भौगोलिक क्लिष्टतेमुळे तिथे आधुनिक यंत्रसामग्री चालवणे अमेरिकेसाठी कठीण होईल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran US Ceasefire: ‘पाकिस्तानला पुन्हा भारतात विलीन करा!’ नोबेल मागणाऱ्या शहबाज आणि मुनीर यांची ब्रिटिश पत्रकाराने मोडली खोड
इराणच्या दक्षिण सागरी हद्दीत ४२ बेटे आहेत, ज्यापैकी १८ बेटांवर मानवी वस्ती आहे. यातील ‘केशम’ हे सर्वात मोठे बेट सिंगापूरपेक्षाही मोठे असून ते मुख्य भूमीपासून केवळ २ किमी अंतरावर आहे. लष्करी तज्ज्ञांच्या मते, जर अमेरिकेने ‘खारग’ सारख्या तेल उत्पादक बेटांवर ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न केला, तर इराण तिथे समोरासमोर न लढता अमेरिकन सैन्याला तिथे अडकवून ठेवेल आणि नंतर लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांनी त्यांना लक्ष्य करेल. १८०० किमी लांबीचा किनारा आणि त्यात असलेली ही छोटी बेटे इराणसाठी ‘विनाखर्चिक’ लष्करी तळांसारखी आहेत.
“नादिमी म्हणतात की, अमेरिका आणि इस्रायलने अनेक आठवडे हल्ले करूनही, इराणने आपल्या भौगोलिक स्थानाचा वापर करून प्रत्युत्तरात्मक हल्ले करणे सुरूच ठेवले आहे. इराणचे क्षेपणास्त्र प्रक्षेपक देशभरात पसरलेले आहेत. अशा परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी इराण बऱ्याच काळापासून तयार आहे.”
वटंका
🇮🇷🏴Iran Tightens Grip on Hormuz With New “Safe” Shipping Lane: The IRGC has set up a “safe corridor” near Larak Island in the Strait of Hormuz to control traffic through Iranian waters. Analysts are calling this a “selective blockade,” as ships must now get Iranian clearance… pic.twitter.com/0Cm9GWgPXi — WORLD AT WAR (@World_At_War_6) April 9, 2026
credit – social media and Twitter
इराणच्या भौगोलिक फायद्याचा सर्वात मोठा भाग म्हणजे ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’. इथून जगाचा २०% पेक्षा जास्त तेल पुरवठा होतो. इराणने ही सामुद्रधुनी बंद केली, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेत भूकंप येईल. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प कितीही आक्रमक पवित्रा घेत असले, तरी तिथे भूदल (Ground Troops) उतरवणे म्हणजे हजारो अमेरिकन सैनिकांचा बळी देण्यासारखे आहे. इराणचे क्षेपणास्त्र प्रक्षेपक संपूर्ण देशात डोंगरांच्या आडून आणि गुहांमध्ये लपवून ठेवलेले आहेत, जे शोधणे सॅटेलाईटसाठीही मोठे आव्हान आहे.
“अशी शक्यता आहे की अमेरिकेला आपला मित्र देश, संयुक्त अरब अमिरातीने (UAE), इराणच्या बेटांचा ताबा घ्यावा असे वाटत असेल. तथापि, अशा परिस्थितीत ही बेटे ताब्यात घ्यायची की नाही, याचा संयुक्त अरब अमिरातीला अत्यंत काळजीपूर्वक विचार करावा लागेल. यामुळे उर्वरित इराणसोबत अनेक दशकांसाठी तणाव आणि संघर्षाचा मुद्दा निर्माण होईल.”
वटंका
Iran has issued navigation maps for vessels to transit the Strait of Hormuz while avoiding mines. For entry into the Strait, ships are advised to move from the Gulf of Oman north of Larak Island before entering the Persian Gulf. For exit, vessels should follow a route from the… pic.twitter.com/kHcGjIdcXc — Visegrád 24 (@visegrad24) April 9, 2026
credit – social media and Twitter
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Exposed: ‘स्वतःची पाठ थोपटणे बंद करा!’ इस्रायलने काढली पाकिस्तानची अब्रू; इराण-अमेरिका युद्धविरामावरून नवा वाद
तज्ज्ञ अरमान महमूदियन यांच्या मते, इराणवर हवाई हल्ले करणे सोपे आहे, पण तिथे ताबा मिळवणे अशक्यप्राय आहे. इराणच्या डोंगराळ भागात युद्ध करणे म्हणजे व्हिएतनामपेक्षाही भयानक अनुभव असू शकतो. याच कारणामुळे ट्रम्प केवळ धमक्या देत आहेत, परंतु प्रत्यक्ष सैन्य धाडण्याचे धाडस अद्याप दाखवू शकलेले नाहीत. थोडक्यात, इराणसाठी निसर्गच त्याचे सर्वात मोठे ढाल आणि तलवार बनले आहे.
Ans: इराणमध्ये ३९० हून अधिक उंच पर्वतशिखरे, दोन प्रचंड वाळवंटे आणि १८०० किमी लांबीचा गुंतागुंतीचा किनारा आहे, जिथे परकीय सैन्याला ताबा मिळवणे जवळपास अशक्य आहे.
Ans: होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यास जगातील तेल पुरवठा विस्कळीत होईल, ज्यामुळे जागतिक बाजारात पेट्रोल-डिझेलचे दर गगनाला भिडतील.
Ans: दमावंद पर्वत (५,७०० मीटर) हे इराणमधील सर्वात उंच शिखर आहे, जे लष्करीदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
