मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
मिसाइल नाही, आता ‘सायबर हल्ले’! अमेरिकेतील ७ राज्यांच्या वॉटर सिस्टिमवर हॅकर्सचा निशाणा; इराणचे मात्र नाव चर्चेत
Iran Cyber Attack: अमेरिका आणि इराण (US water system cyber attack) यांच्यातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आता सायबर हल्ल्यांचा मुद्दा गंभीर बनला आहे. अमेरिकेतील जलपुरवठा आणि सांडपाणी व्यवस्थांना लक्ष्य करून समन्वित सायबर हल्ले करण्यात आल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत. त्यामुळे देशातील महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांच्या सुरक्षेबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.
मिनेसोटामध्ये किमान ३० नगरपालिका जलव्यवस्थांवर सायबर हल्ला झाल्याची माहिती समोर आली आहे. जुलैच्या अखेरीस या घटनेची माहिती आल्यानंतर एफबीआयनेही इशारा जारी केला. अमेरिकेतील किमान सात राज्यांमधील पेयजल आणि वेस्ट वॉटर सिस्टममध्ये दुर्भावनापूर्ण सायबर घटकांनी घुसखोरी केल्याचे एफबीआयने नमूद केले आहे. याशिवाय जॉर्जिया, न्यू जर्सी आणि साउथ डकोटा यांसारख्या राज्यांमधूनही सायबर घटनांची माहिती समोर आली आहे. मात्र, या घटना एफबीआयने नमूद केलेल्या सात राज्यांतील हल्ल्यांचाच भाग आहेत की स्वतंत्र घटना आहेत, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
अमेरिकेत सुमारे १.५२ लाख सार्वजनिक पेयजल व्यवस्था आणि १६ हजारांहून अधिक वेस्ट वॉटर ट्रीटमेंट सुविधा आहेत. या यंत्रणांमध्ये पाणीपुरवठ्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर डिजिटल आणि स्वयंचलित तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. नद्या, तलाव किंवा भूजलातून पाणी घेतल्यानंतर ते इलेक्ट्रिक पंपांच्या माध्यमातून ट्रीटमेंट प्लांटमध्ये नेले जाते. तेथे पाण्यातील अशुद्धता दूर करून निर्जंतुकीकरण केले जाते. त्यानंतर पाणी स्टोरेज टँकमध्ये साठवले जाते आणि पाइपलाइनच्या माध्यमातून नागरिक, व्यवसाय आणि इतर सार्वजनिक सुविधांना पुरवले जाते.
सायबर हल्लेखोर इंटरनेटशी जोडलेल्या Programmable Logic Controllers म्हणजेच PLCs यांना लक्ष्य करत असल्याचे सांगितले जाते. जलव्यवस्थेतील अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रिया या उपकरणांद्वारे नियंत्रित केल्या जातात. त्यामध्ये पाण्याचा दबाव, पंपिंग आणि रसायनांच्या डोसिंगसारख्या प्रक्रियांचा समावेश असतो. हल्लेखोर इंटरनेटवरून अशा उपकरणांचा शोध घेऊन त्यांच्याशी संबंधित रिमोट अॅक्सेस सेवा शोधण्याचा प्रयत्न करू शकतात. कमकुवत, डीफॉल्ट किंवा चोरीला गेलेल्या पासवर्डचा वापर करून सिस्टममध्ये प्रवेश मिळवणे हा त्यातील एक धोका आहे. प्रवेश मिळाल्यानंतर सिस्टमच्या सेटिंगमध्ये बदल करणे किंवा काही कमांड देण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो.
या सायबर हल्ल्यांच्या तपासात इराणशी संबंधित हॅकर्सचा सहभाग आहे का, याचा अमेरिकन अधिकारी तपास करत आहेत. ट्रम्प प्रशासनाने यापूर्वी इराणशी संबंधित हॅकर्सवर काही सायबर हल्ल्यांचे आरोप केले आहेत. मात्र, सध्याच्या जलव्यवस्थेवरील हल्ल्यांसाठी अद्याप कोणालाही अधिकृतपणे जबाबदार ठरवण्यात आलेले नाही. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही मिनेसोटातील घटनेवर प्रतिक्रिया देताना इराणचा थेट सहभाग असल्याच्या दाव्याबाबत संशय व्यक्त केला. त्यामुळे या हल्ल्यांमागे नेमका कोणता गट किंवा देश आहे, याबाबतचा तपास महत्त्वाचा ठरणार आहे.
आत्तापर्यंत जलव्यवस्थेतील सायबर हल्ल्यांमुळे पाणी दूषित झाल्याची किंवा पाण्याच्या गुणवत्तेत गंभीर बदल झाल्याची माहिती समोर आलेली नाही. मात्र, काही ठिकाणी सिस्टमचे नियंत्रण मॅन्युअल पद्धतीने करावे लागले. खबरदारीचा उपाय म्हणून काही भागांमध्ये नागरिकांना पाणी उकळून वापरण्याचा सल्लाही देण्यात आला. या घटनांमुळे अमेरिकेच्या क्रिटिकल इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या डिजिटल सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. जलपुरवठा, वीज, वाहतूक आणि आरोग्य यांसारख्या अत्यावश्यक सेवांमध्ये डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत असल्याने अशा सायबर हल्ल्यांचा संभाव्य परिणाम मोठा असू शकतो. त्यामुळे हल्ल्यांमागे नेमके कोण आहे आणि त्यांचा उद्देश काय होता, हे स्पष्ट होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
