सोमवार, 17 ऑगस्ट 2026
Pakistan Somalia Deal: सागरी व्यापारावर धोक्याचे ढग! पाकिस्तान-सोमालिया लष्करी कराराचा भारतावर काय होणार परिणाम? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आफ्रिका खंडातील अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि धोरणात्मक मानल्या जाणाऱ्या ‘हॉर्न ऑफ आफ्रिका’ प्रदेशात एक मोठी भू-राजकीय घडामोड समोर आली आहे. आफ्रिकन देश सोमालिया अलीकडच्या काळात भारताचा पारंपरिक प्रतिस्पर्धी असलेल्या पाकिस्तानचा (Pakistan News) एक प्रमुख सामरिक भागीदार म्हणून उदयास आला आहे. ४ ऑगस्ट रोजी पाकिस्तान आणि सोमालिया यांच्यात एका द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य करारावर औपचारिक स्वाक्षरी करण्यात आली. या करारानुसार दोन्ही देश दहशतवादविरोधी कारवाया, लष्करी प्रशिक्षण, लष्करी ज्ञान व अनुभवाची देवाणघेवाण आणि संरक्षण क्षमता वाढवण्यासाठी एकत्र काम करणार आहेत. इतकेच नव्हे तर, सोमालियाने पाकिस्तानच्या जेएफ-१७ (JF-17) या लढाऊ विमानांच्या खरेदीतही मोठा रस दाखवला आहे. या करारानंतर अवघ्या तीन दिवसांत पाकिस्तान, सौदी अरेबिया आणि तुर्की यांनी मक्का संयुक्त संरक्षण करारावर स्वाक्षरी केल्याने या संपूर्ण घडामोडींचे गांभीर्य अधिक वाढले आहे.
सोमालिया हा आफ्रिका खंडातील भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील आणि मोक्याच्या ठिकाणी वसलेला देश आहे. आफ्रिकेच्या शिंगावर (हॉर्न ऑफ आफ्रिका) असलेल्या सोमालियाला ३,३०० किलोमीटरपेक्षा जास्त लांब मुख्य भूमीची किनारपट्टी लाभली आहे, जी आफ्रिकेत सर्वात मोठी मानली जाते. हा देश एडनचे आखात आणि हिंद महासागराच्या अगदी जवळ आहे, जे आशिया, मध्य पूर्व आणि युरोप खंडाला जोडणाऱ्या जागतिक सागरी व्यापारी मार्गाचा मुख्य भाग आहेत. तांबड्या समुद्रातून (Red Sea) होणाऱ्या जागतिक व्यापारावर सोमालियाच्या किनाऱ्यावरून सहज लक्ष ठेवता येते किंवा अडथळा निर्माण केला जाऊ शकतो. सोमाली समुद्री डाकूंचा इतिहास आणि तेथील चाचेगिरीच्या घटना आधीच संपूर्ण जगासाठी चिंतेचा विषय ठरल्या आहेत.
पारंपारिकदृष्ट्या विचार केल्यास पाकिस्तान हा हॉर्न ऑफ आफ्रिका प्रदेशात कधीही मोठा सुरक्षा किंवा लष्करी भागीदार राहिलेला नाही. परंतु, सध्या तुर्की आणि सौदी अरेबिया या प्रदेशात आपला प्रभाव वेगाने वाढवत आहेत. या प्रदेशातील वाढत्या प्रभावामुळे सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांच्यातही परस्पर हितसंबंधांचा तणाव पाहायला मिळत आहे. अशा स्थितीत, सोमालियासोबत मजबूत लष्करी संबंध प्रस्थापित करून पाकिस्तान आफ्रिकेच्या शिंगावर आपला लष्करी पाया मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहे, ज्याचा अप्रत्यक्ष फायदा तुर्की आणि सौदी अरेबियालाही होणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ukraine Russia War: मॉस्को हादरले! युक्रेनचा रशियावर 822 ड्रोन्सने महाहल्ला; क्षेपणास्त्र कारखाना जळून खाक, पहा VIDEO
सोमालियामध्ये पाकिस्तानी सैन्याची उपस्थिती ही पूर्णपणे नवीन गोष्ट नाही. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला जेव्हा सोमालियात संयुक्त राष्ट्रांची (UN) शांतता मोहीम राबवली गेली होती, तेव्हा पाकिस्तानी सैन्याने तेथे मोठी भूमिका बजावली होती. १९९५ मध्ये मोगादिशू शहर सोडणाऱ्या शेवटच्या आंतरराष्ट्रीय तुकड्यांमध्ये पाकिस्तानी सैनिकांचा समावेश होता. मात्र, त्यानंतरच्या काळात आफ्रिकन युनियनच्या मिशनमध्ये (AMISOM/ATMIS) पाकिस्तानचा थेट सहभाग नव्हता. आता नव्याने झालेल्या करारामुळे पाकिस्तानला पुन्हा एकदा पूर्व आफ्रिकेत आपले पाऊल घट्ट करण्याची मोठी संधी मिळाली आहे.
दुसऱ्या बाजूला, सोमालियाची गणना आफ्रिकेतील अत्यंत गरीब आणि राजकीयदृष्ट्या अस्थिर देशांमध्ये केली जाते. सोमालिया गेल्या अनेक दशकांपासून अंतर्गत गृहयुद्ध, अल-शबाबसारख्या दहशतवादी संघटनांचा उपद्रव आणि सागरी चाचेगिरी या गंभीर समस्यांशी लढा देत आहे. स्वतःचे सैन्य मजबूत करण्यासाठी आणि देशांतर्गत शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी सोमालियाला एका अनुभवी लष्करी भागीदाराची गरज होती. पाकिस्तानकडे असलेले दहशतवादविरोधी कारवायांचे अनुभव, स्वस्त व परवडणारी शस्त्रे (जसे की JF-17 विमाने) आणि लष्करी प्रशिक्षण क्षमता यांमुळे सोमालिया पाकिस्तानकडे आकर्षित झाला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Gaza Peace Deal: हमास शस्त्रे खाली ठेवून सत्ता सोडण्यास तयार; इजिप्तमध्ये जेरेड कुशनर यांच्यासोबत 90 मिनिटे ऐतिहासिक चर्चा
पाकिस्तान आणि सोमालिया यांच्यातील या वाढत्या लष्करी सहकार्याचा थेट आणि प्रतिकूल परिणाम भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेवर होण्याची दाट शक्यता आहे. भारताचा मोठा सागरी व्यापार याच मार्गाने युरोप आणि मध्य पूर्वेकडे होतो. सोमालिया हा बाब-अल-मांडेब सामुद्रधुनीच्या अगदी तोंडाशी असल्यामुळे, या भागात पाकिस्तानी नौदलाची नियमित उपस्थिती किंवा संयुक्त सराव किंवा प्रशिक्षणाच्या बहाण्याने होणारी हालचाल भारताच्या सागरी मार्गांजवळ सुरक्षा धोके वाढवू शकते.
पश्चिम हिंद महासागरात भारतीय नौदलाच्या जहाजांच्या आणि पाणबुड्यांच्या हालचालींवर बारकाईने पाळत ठेवण्यासाठी पाकिस्तान या तळाचा वापर करू शकतो. याशिवाय, या प्रदेशात आधीपासूनच चीनचे नौदल तळ (जिबूती येथे) आणि तुर्कीची लष्करी उपस्थिती आहे. आता पाकिस्तानही तिथे सामील झाल्यामुळे भारतविरोधी अक्षाची (Anti-India Axis) निर्मिती होण्याचा धोका वाढला आहे. यामुळे पश्चिम हिंद महासागरातील भारताचे वर्चस्व आणि व्यापारी मार्गांची सुरक्षा यांवर दूरगामी परिणाम होऊ शकतात.
