बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
Plastic Roads: प्लास्टिक कचऱ्यापासून बनवले महामार्ग; अमेरिकेतील व्हर्जिनिया राज्याने दाखवली पर्यावरणास पूरक तंत्रज्ञानाची नवी दिशा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
जगभरात दररोज हजारो टन प्लास्टिक कचरा निर्माण होतो, जो निसर्गासाठी आणि पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक ठरत आहे. या प्लास्टिक कचऱ्याची विल्हेवाट कशी लावावी, हा जगभरातील शास्त्रज्ञ आणि पर्यावरणतज्ज्ञांपुढील एक मोठा प्रश्न बनला आहे. मात्र, अमेरिकेतील (America) व्हर्जिनिया (Virginia) राज्यातील अभियंत्यांनी या समस्येवर एक असा तोडगा शोधून काढला आहे, ज्यामुळे केवळ प्लास्टिक कचऱ्याचाच पुनर्वापर होत नाहीये, तर रस्त्यांची मजबूती आणि आयुष्यही मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. व्हर्जिनियातील सहा मुख्य राज्य महामार्गांवर पुनर्वापर केलेले प्लास्टिक आणि जुन्या रस्त्यांच्या डांबराचे मिश्रण वापरून बांधलेले रस्ते चाचणीदरम्यान अत्यंत उत्कृष्ट स्थितीत आढळले आहेत.
अभियंत्यांनी २०२२ आणि २०२३ या कालावधीत व्हर्जिनियातील सहा वेगवेगळ्या राज्य महामार्गांच्या टप्प्यांवर हा चाचणी प्रकल्प राबवला होता. या प्रकल्पांतर्गत प्लास्टिक कचरा आणि जुन्या रस्त्यांवरून काढण्यात आलेल्या डांबराचे (Reclaimed Asphalt Pavement – RAP) वेगवेगळ्या प्रमाणात मिश्रण तयार करून ते रस्त्यांच्या पृष्ठभागावर वापरण्यात आले. हे रस्ते प्रत्यक्ष वाहतुकीसाठी खुले केल्यानंतर काही काळ निघून गेल्यावर जेव्हा तज्ज्ञांनी त्यांची पाहणी केली, तेव्हा या रस्त्यांची स्थिती पारंपरिक पद्धतीने बांधलेल्या रस्त्यांपेक्षाही उत्तम असल्याचे समोर आले.
या अभूतपूर्व चाचणीचा मूळ हेतू हा होता की, अत्यंत कठीण हवामान आणि दररोज होणारी अवजड वाहनांची वाहतूक या परिस्थितीत हे नवीन तंत्रज्ञान आणि साहित्य कसे काम करते. या प्रयोगादरम्यान काही रस्त्यांच्या टप्प्यांमध्ये ४० टक्क्यांपर्यंत जुन्या रस्त्यांचे डांबर (RAP) वापरण्यात आले होते. सहसा जेव्हा रस्ते खराब होतात किंवा त्यांची डागडुजी केली जाते, तेव्हा जुना रस्ता उकरून ते साहित्य फेकून दिले जाते किंवा साठवून ठेवले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : France Protest : फ्रान्सच्या रस्त्यांवर आलिशान वस्तूंचा काळा बाजार; 38 कोटींचा लुई व्हिटॉन आणि रोलेक्सचा माल लुटला, VIDEO VIRAL
परंतु व्हर्जिनिया ट्रान्सपोर्टेशन रिसर्च कौन्सिलच्या (VTRC) संशोधकांनी या जुन्या डांबरावर विशेष प्रक्रिया करून ते नवीन मिश्रणात समाविष्ट केले. जेव्हा डांबरामध्ये विशिष्ट तापमानाला प्लास्टिक मिसळले जाते, तेव्हा प्लास्टिक एका बाइंडिंग एजंटप्रमाणे (चिटकवून ठेवणाऱ्या घटकाप्रमाणे) काम करते. यामुळे रस्त्यामध्ये पाण्याचा पाझर कमी होतो, खड्डे पडण्याची शक्यता घटते आणि रस्त्याची वाहक क्षमता कैक पटीने वाढते.
व्हर्जिनिया ट्रान्सपोर्टेशन रिसर्च कौन्सिलने प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, प्राथमिक पाहणीत या सहाही विभागांची बाह्य स्थिती अतिशय उत्तम आणि खड्डेमुक्त आढळली आहे. रस्त्याच्या पृष्ठभागावर पडणारे तडे, घर्षण आणि वाहनांच्या वजनामुळे पडणारे खड्डे या सर्व बाबींवर या प्लास्टिकच्या रस्त्यांनी उत्तम कामगिरी बजावली आहे.
तथापि, संशोधकांनी असेही स्पष्ट केले आहे की, हे निकाल सध्या प्राथमिक मूल्यांकनावर आधारित आहेत. रस्ता विविध ऋतूंमध्ये उदा. कडक उन्हाळा, भीषण बर्फवृष्टी आणि मुसळधार पाऊस दीर्घकाळात कसा टिकतो, हे पाहण्यासाठी आणखी काही वर्षे सतत निरीक्षण करावे लागेल. तरीही, या सुरुवातीच्या यशाने संपूर्ण जगातील रस्ते विकास प्राधिकरणांमध्ये आणि नागरी अभियंत्यांमध्ये नवीन आशेचा किरण निर्माण केला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Italy Protest: इटलीत मेलोनी सरकारने दंगलखोरांना फोडला घाम; हिंसक निदर्शने आणि तोडफोड रोखण्यासाठी केला ‘असा’ उपाय
प्लास्टिक कचऱ्यापासून रस्ते बनवण्याच्या या तंत्रज्ञानामुळे दुहेरी फायदा होतो. पहिला फायदा म्हणजे, ज्या प्लास्टिकच्या बाटल्या, पिशव्या आणि इतर टाकाऊ वस्तू समुद्रात किंवा लँडफिलमध्ये साचून प्रदूषण पसरवतात, त्यांना रस्त्यांच्या रूपात एक दीर्घकालीन आणि सुरक्षित स्थान मिळते. दुसरा फायदा असा की, रस्ते बांधणीसाठी लागणाऱ्या नैसर्गिक डांबराचा (Bitumen) वापर कमी होतो, ज्यामुळे कच्च्या तेलावरील अवलंबित्व घटते आणि रस्ते बांधणीचा एकूण खर्चही खूप कमी होतो.
भारतासारख्या विकसनशील देशातही प्लास्टिक रस्त्यांचे प्रयोग काही ठिकाणी सुरू आहेत, परंतु व्हर्जिनियामध्ये ज्या प्रकारे जुने रस्ते आणि प्लास्टिक एकत्र वापरून हायवे दर्जाचे रस्ते यशस्वीरीत्या तयार केले गेले आहेत, ते जगभरातील महामार्ग प्राधिकरणांसाठी एक आदर्श मॉडेल ठरत आहे. जर हा प्रयोग पूर्णपणे यशस्वी सिद्ध झाला, तर भविष्यात जगभरातील रस्ते अधिक टिकाऊ, मजबूत आणि पर्यावरणपूरक बनतील यात शंका नाही.
