भारतासाठी ऐतिहासिक कामगिरी! EbixCash World Money ला RBI चा कायमस्वरूपी परवाना; MSME आणि नागरिकांना मोठा दिलासा

भारतीय रिझर्व्ह बँकेने सुधारित FEMA नियमावलीनुसार 'एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी' या संस्थेला विस्तारित परवान्यासह कायमस्वरूपी AD-II परवाना प्रदान केला आहे. असा परवाना मिळवणारी एबिक्सकॅश ही देशातील पहिली बिगर-बँक संस्था ठरली आहे. या ऐतिहासिक निर्णयामुळे आता भारतातील MSME आणि SME उद्योगांना बँकांवर अवलंबून राहणार नाही.

आरबीआयच्या सुधारित फेमा FEMA नियमावलीअंतर्गत एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी आता ₹25 लाखांपर्यंतच्या व्यापाराशी संबंधित देयकांसह कौटुंबिक देखभाल (फॅमिली मेंटेनन्स) रेमिटन्सची सुविधा उपलब्ध करून देऊ शकणार आहे. यामुळे भारतातील एमएसएमई क्षेत्राला बँकेवर अवलंबून न राहता थेट आंतरराष्ट्रीय देयके करण्यासाठी एक नवे, सुलभ आणि प्रभावी माध्यम उपलब्ध होणार आहे.

एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी ही आज भारतातील अधिकृत डीलर AD-II मधील पहिली संस्था ठरली आहे, जिला भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून RBI विस्तारित परवानगी असलेल्या सेवा-कार्यक्षेत्रासह कायमस्वरूपी परवाना प्रदान करण्यात आला आहे. ही एक महत्त्वपूर्ण नियामक कामगिरी असून, आतापर्यंत देशातील कोणत्याही अन्य AD-II संस्थेला अशी मान्यता मिळालेली नाही.

वाढतं वय कळूनच येणार नाही, कोरियन ग्लास स्किनचे रहस्य भारतात! ईशा अंबानींचा नवा ब्यूटी स्ट्रोक; कुठे आणि कसा खरेदी कराल?

हा परवाना मे २०२६ मध्ये परकीय चलन व्यवस्थापन अधिनियम FEMA अंतर्गत करण्यात आलेल्या ऐतिहासिक सुधारणांनंतर प्रदान करण्यात आला आहे. या सुधारणांनुसार भारतीय रिझर्व्ह बँकेने RBI प्रथमच ₹२५ लाखांपर्यंतच्या व्यापाराशी संबंधित रेमिटन्स तसेच कौटुंबिक देखभाल  रेमिटन्स सेवा AD-II संस्थांमार्फत उपलब्ध करून देण्यास परवानगी दिली आहे.

अशा क्षेत्रात, जिथे व्यापाराशी संबंधित रेमिटन्स सेवा आतापर्यंत केवळ बँका आणि अधिकृत डीलर AD-I संस्थांपुरतीच मर्यादित होती, हा एक मूलभूत संरचनात्मक बदल ठरला आहे. EbixCash World Money, जे आधीपासूनच भारतातील सर्वात मोठे AD-II नेटवर्क आहे, ते आता आपल्या श्रेणीतील व्यापारिक रेमिटन्स सेवा पुरविण्याची परवानगी मिळालेली पहिले Non-Bank संस्थान बनले आहे. त्यामुळे कंपनीला आता थेट MSMEs आणि SMEs क्षेत्रातील ग्राहकांपर्यंत पोहोचता येणार आहे, ज्यांना आतापर्यंत पारंपरिक बँकिंग व्यवस्थेत अपेक्षित सेवा पुरेशा प्रमाणात उपलब्ध होत नव्हत्या.

हा बदल का महत्त्वाचा

भारतातील MSME निर्यातदार आणि आयातदारांना दीर्घकाळापासून एका संरचनात्मक अडथळ्याचा सामना करावा लागत होता. परदेशात वस्तू आणि सेवांसाठी देयके पाठविणे किंवा प्राप्त करण्यासाठी त्यांना Full Banking Relationship आवश्यक असत. त्यामुळे ही प्रक्रिया तुलनेने संथ होत असे आणि त्यासाठी मोठ्या प्रमाणात कागदपत्रांची पूर्तता व औपचारिकता करावी लागत असे.

एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी ला मिळालेल्या या विस्तारित परवान्यामुळे हा अडथळा दूर झाला आहे. कायमस्वरूपी परवाना, ज्यासाठी वेळोवेळी नूतनीकरणाची आवश्यकता भासणार नाही, तसेच व्यापारिक रेमिटन्स आणि कौटुंबिक देखभाल (फॅमिली मेंटेनन्स) रेमिटन्स या दोन्ही सेवांसाठी मिळालेल्या परवानगीमुळे, कंपनी आता भारतातील एमएसएमईंसाठी सीमा-पार (क्रॉस-बॉर्डर) व्यवहार करण्याचे सर्वात जलद, सोपे आणि सहज उपलब्ध माध्यम बनण्याच्या भक्कम स्थितीत आहे.

व्यवस्थापनाची प्रतिक्रिया

“नियामक संस्थेसोबत जवळपास तीन दशकांत निर्माण झालेल्या विश्वासाचे हे फळ आहे. भारतात अशा प्रकारचा कायमस्वरूपी परवाना मिळवणारी आम्ही पहिली AD-II संस्था आहोत आणि या यशाकडे आम्ही अत्यंत जबाबदारीने पाहतो. १९९९ पासून आजपर्यंत सुशासन , अनुपालन आणि ग्राहक संरक्षण या क्षेत्रांतील आमच्या सातत्यपूर्ण बांधिलकीवर आणि कार्यपद्धतीवर आरबीआयने ठेवलेल्या विश्वासाची ही पावती आहे.”

“आमची दृष्टी केवळ या परवान्यापुरती मर्यादित नाही. एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी हे भारतातील सर्वात विश्वासार्ह आणि सर्वसमावेशक पेमेंट्स व परकीय चलन प्लॅटफॉर्मपैकी एक म्हणून स्थापित झाले आहे. हे पेमेंट्स, रेमिटन्स, ट्रॅव्हल कार्ड आणि ट्रेझरी सेवा या सर्व सुविधा एकाच Technology-driven)इकोसिस्टमअंतर्गत उपलब्ध करून देते.”

“आमचा हा दृष्टिकोन नियामकाच्या भविष्यातील दिशेशी सुसंगत आहे, मग तो आरबीआयचा ‘पेमेंट व्हिजन २०२८’ असो किंवा सीमा-पार (क्रॉस-बॉर्डर) देयके अधिक परिणामकारक करण्यासाठी जी-२० ने आखलेला रोडमॅप असो. आम्हाला केवळ भारताच्या डिजिटल पेमेंट्स प्रवासाचा भाग बनायचे नाही, तर त्या प्रवासाचे भविष्य घडविण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावायची आहे.”

“आजपर्यंत एमएसएमई (MSME) क्षेत्रासाठी व्यापारिक रेमिटन्सचे कोणतेही सुलभ बिगर-बँक माध्यम उपलब्ध नव्हते. ७० हून अधिक शहरांमध्ये १०० पेक्षा जास्त शाखा आणि २० पेक्षा अधिक आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवरील आमच्या उपस्थितीमुळे आम्ही मागणी आमच्यापर्यंत येण्याची वाट पाहत नाही, तर ही सुविधा थेट त्या ठिकाणी पोहोचवत आहोत, जिथे भारतातील निर्यातदार आणि आयातदार आधीपासूनच कार्यरत आहेत.” — टी.सी. गुरु प्रसाद, व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (MD & CEO), एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी लिमिटेड

“कायमस्वरूपी (Perpetual) परवाना सहजासहजी दिला जात नाही आणि त्यासोबत विस्तारित कार्यक्षेत्राची परवानगी मिळणे तर आणखी दुर्मीळ बाब आहे. आरबीआयने आमच्यावर ही व्यापक जबाबदारी सोपवली आहे, कारण आमची अनुपालन (Compliance) व्यवस्था प्रत्येक व्यवहारात आणि प्रत्येक लेखापरीक्षणात (Audit) कसोटीवर उतरली असून ती सातत्याने सिद्ध झाली आहे.”

“या क्षेत्रातील पहिली संस्था असण्यासोबतच मोठी जबाबदारीही येते. या परवान्याअंतर्गत आम्ही प्रक्रिया केलेला प्रत्येक व्यापारिक रेमिटन्स संपूर्ण उद्योगासाठी कार्यपद्धतीचा नवा मानदंड ठरेल. आमचे उद्दिष्ट केवळ आजच नव्हे, तर भविष्यातील प्रत्येक व्यवहारातही या उच्च दर्जाच्या निकषांवर सातत्याने खरे उतरायचे आहे.” — हिमांशू प्रमाणिक, मुख्य अनुपालन अधिकारी (Chief Compliance Officer), एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी लिमिटेड

अशा एकात्मिक इकोसिस्टमवर आधारित, ज्याची बरोबरी करणे प्रतिस्पर्ध्यांसाठी सोपे नाही
हा परवाना उन्नयन केवळ एका उपलब्धीपुरता मर्यादित नसून, EbixCash World Money ने अनेक वर्षांत उभारलेल्या मजबूत पायाभूत सुविधा (Infrastructure) आणि व्यापक पेमेंट्स इकोसिस्टमवर आधारित आहे.

कंपनीला भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून (RBI) नोस्ट्रो (Nostro) खाती चालविण्याची परवानगी मिळाली आहे. ही सुविधा ऐतिहासिकदृष्ट्या प्रामुख्याने बँकांपुरतीच मर्यादित होती. या सुविधेमुळे कंपनीला तृतीय पक्षाच्या कॉरेस्पाँडंट बँकांवर अवलंबून न राहता सीमा-पार (Cross-Border) व्यवहारांचे थेट सेटलमेंट (Settlement) करण्याची क्षमता प्राप्त झाली आहे.

याशिवाय, कंपनी Visa आणि Mastercard या दोन्हींची प्रिन्सिपल मेंबर असून, १२ पेक्षा अधिक चलनांमध्ये (करन्सी) मल्टी-करन्सी प्रीपेड ट्रॅव्हल कार्ड्स सेवा उपलब्ध करून देते. यामुळे भारतीय प्रवासी आणि उद्योगांना परदेशात व्यवहार करण्यासाठी एक सोयीस्कर आणि विश्वासार्ह पेमेंट पर्याय उपलब्ध होतो.

आता व्यापारिक रेमिटन्स आणि कौटुंबिक देखभाल (फॅमिली मेंटेनन्स) रेमिटन्स या नव्या परवानगीमुळे या सर्व क्षमतांची जोड मिळून एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी हे भारतातील सर्वाधिक व्यापक बिगर-बँक सीमा-पार (क्रॉस-बॉर्डर) पेमेंट प्लॅटफॉर्म्सपैकी एक म्हणून अधिक सक्षम झाले आहे. हे प्लॅटफॉर्म सेटलमेंट, रेमिटन्स आणि पेमेंट (स्पेंडिंग) या तिन्ही सेवा एकाच एकात्मिक प्रणालीद्वारे उपलब्ध करून देते.

फॉरेक्सच्या पलीकडे : राष्ट्रीय स्तरावर कार्यरत एकात्मिक पेमेंट्स फिनटेक प्लॅटफॉर्म

जरी एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी ची ओळख प्रामुख्याने परकीय चलन (फॉरेक्स) सेवांसाठी असली, तरी आज ही कंपनी भारतातील सर्वात व्यापक एकात्मिक पेमेंट्स (Integrated Payments) आणि फॉरेक्स प्लॅटफॉर्म्सपैकी एक म्हणून कार्यरत आहे. कंपनीचे “फिजिटल (Phygital)” मॉडेल डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सना देशातील सर्वात मोठ्या भौतिक वितरण नेटवर्कपैकी एकाशी जोडते.

कॅश-टू-कॅश (Cash-to-Cash) इनवर्ड रेमिटन्स सेवेद्वारे कंपनी भारतात येणाऱ्या अशा एकूण व्यवहारांपैकी ७५ टक्क्यांहून अधिक व्यवहार सुलभ करते. तसेच, अधिकृत डीलर श्रेणी-II (AD-II) चॅनेलमार्फत उदारीकृत रेमिटन्स योजना (Liberalised Remittance Scheme – LRS) अंतर्गत होणाऱ्या देशातील आउटवर्ड रेमिटन्समध्येही कंपनीचा लक्षणीय वाटा आहे.

देशभरातील २५,००० हून अधिक ग्राहक संपर्क केंद्रांचे (Customer Touchpoints) विस्तृत नेटवर्क आणि ४० हून अधिक भागीदार बँकांशी प्रस्थापित संबंध, ज्यांना कंपनी परकीय चलनाचा पुरवठा करते, यांच्या माध्यमातून एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी ने पेमेंट्स आणि फॉरेक्स सेवांच्या क्षेत्रात राष्ट्रीय स्तरावर भक्कम स्थान निर्माण केले आहे.

कंपनीची डिजिटल वाटचाल केवळ ट्रॅव्हल कार्ड आणि रेमिटन्स सेवांपुरती मर्यादित नाही. EbixCash ही भारतातील पहिली अधिकृत डीलर (Authorised Dealer) आणि फिनटेक कंपनी आहे, जिने युनायटेड किंगडममध्ये Faster Payments Service (FPS) आणि युरोपमध्ये SEPA Instant च्या माध्यमातून रिअल-टाइम सीमा-पार (Cross-Border) पेमेंट्स सेवा सुरू केली. यामुळे पूर्वी पूर्ण होण्यासाठी अनेक तास किंवा अनेक दिवस लागणारे आंतरराष्ट्रीय व्यवहार आता जवळपास तात्काळ (Near Real-Time) पूर्ण करणे शक्य झाले आहे.

याशिवाय, GIFT City मध्ये प्राप्त झालेला पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर (Payment Service Provider – PSP) परवाना, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित कंप्लायन्स, फसवणूक शोध (Fraud Detection) आणि ट्रेझरी ऑटोमेशन यामधील गुंतवणूक, तसेच आरबीआयच्या ‘Payments Vision 2028’ आणि सीमा-पार (Cross-Border) पेमेंट्स अधिक प्रभावी करण्यासाठीच्या G-20 रोडमॅपशी सुसंगत धोरणामुळे EbixCash भारतातील पुढील पिढीच्या डिजिटल आणि सीमा-पार पेमेंट सोल्यूशन्सच्या विकासात आपले स्थान अधिक मजबूत करत आहे.

सीमा-पार पेमेंट्स अधिक प्रभावी करण्यासाठीच्या G-20 रोडमॅपशी सुसंगत धोरणाच्या जोरावर EbixCash स्वतःला केवळ फॉरेक्स सेवा पुरवणारी कंपनी म्हणून नव्हे, तर भारतातील अग्रगण्य आणि प्रभावशाली पेमेंट्स फिनटेक कंपन्यांपैकी एक म्हणून स्थापित करत आहे.

‘फिजिटल’ (Phygital) ची ताकद: जिथे डिजिटल सुविधा आणि मानवी विश्वास यांचा संगम होतो

हे “फिजिटल” (Phygital) मॉडेल अशा अनेक सुविधा उपलब्ध करून देते, ज्या केवळ डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर आधारित कंपन्यांसाठी उपलब्ध करून देणे सोपे नाही. यामध्ये भारतातील विविध शहरांमध्ये परकीय चलन (फॉरेक्स) आणि ट्रॅव्हल कार्ड्सची घरपोच (Doorstep) डिलिव्हरी यांसारख्या सेवांचा समावेश आहे.

या इकोसिस्टमच्या पाठीशी ट्रेझरी ऑटोमेशन, ४० हून अधिक बँकिंग भागीदारांशी API-आधारित कनेक्टिव्हिटी, इंटेलिजंट प्रायसिंग इंजिन, रिअल-टाइम लिक्विडिटी मॅनेजमेंट, तसेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित ग्राहक ऑनबोर्डिंग, दस्तऐवज पडताळणी, फसवणूक ओळख (Fraud Detection), सँक्शन्स (Sanctions) स्क्रीनिंग आणि व्यवहारांचे निरीक्षण (Transaction Monitoring) अशा अत्याधुनिक प्रणाली कार्यरत आहेत.

कंपनीचे मत आहे की विनियमित सीमा-पार (Cross-Border) व्यवहारांमध्ये तंत्रज्ञानाचा उद्देश केवळ व्यवहार अधिक वेगवान करणे नसून, ते अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि विश्वासार्ह बनवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. तसेच, गरज भासल्यास ग्राहकांना मानवी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आणि वैयक्तिक सहाय्य सहज उपलब्ध व्हावे, हेही तितकेच आवश्यक आहे.

फिनटेक-स्तरीय तंत्रज्ञान, बँक-स्तरीय सुशासन (Governance) आणि देशव्यापी मानवी सेवा नेटवर्क यांचा हा अनोखा संगमच आज जाहीर करण्यात आलेल्या कायमस्वरूपी (Perpetual) परवाना उन्नयनाचा पाया आहे. यामुळे व्यापारिक रेमिटन्स आणि कौटुंबिक देखभाल (फॅमिली मेंटेनन्स) रेमिटन्स यांसारख्या सेवा आता देशभरातील लाखो एमएसएमई (MSMEs) आणि कुटुंबांपर्यंत अधिक सहजपणे पोहोचू शकतील.

एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी च्या फिनटेक मॉडेलचा गाभा म्हणजे त्याचा “फिजिटल (Phygital)” दृष्टिकोन. भारतासारख्या विविधतेने नटलेल्या बाजारपेठेच्या गरजा लक्षात घेऊन, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि मानवी सहाय्याने युक्त प्रत्यक्ष सेवा यांचा विचारपूर्वक संगम या मॉडेलमध्ये करण्यात आला आहे.

या मॉडेलनुसार ग्राहक परकीय चलन (फॉरेक्स) किंवा ट्रॅव्हल कार्ड पूर्णपणे ऑनलाइन ऑर्डर करू शकतात, मोबाईल अॅपद्वारे रेमिटन्स प्रक्रिया सुरू करू शकतात आणि आवश्यक असल्यास आंतरराष्ट्रीय प्रवासाच्या काही मिनिटे आधीही शाखेत किंवा विमानतळावरील काउंटरवर जाऊन कागदपत्रांची आवश्यकता, नियामक मर्यादा किंवा स्वतःच्या गरजेनुसार योग्य उत्पादनाबाबत वैयक्तिक मार्गदर्शन घेऊ शकतात.

हे सर्व एका एकात्मिक (इंटिग्रेटेड) इकोसिस्टम अंतर्गत शक्य होते, जिथे डिजिटल आणि प्रत्यक्ष (भौतिक) सेवा वेगवेगळ्या न राहता परस्परांशी अखंड आणि सुरळीतपणे जोडलेल्या असतात.

आधीपासूनच भारतातील सर्वात मोठ्या पेमेंट्स आणि फॉरेक्स प्लॅटफॉर्मपैकी एक

हा परवाना अशा व्यवसायाला मिळाला आहे, जो आधीपासूनच भारतातील सर्वात मोठ्या एकात्मिक पेमेंट्स (Integrated Payments) आणि परकीय चलन (फॉरेक्स) प्लॅटफॉर्मपैकी एक म्हणून स्थापित झाला आहे. ही केवळ चलन विनिमय (Money Changing) सेवा नसून, डिजिटल पेमेंट्स, रेमिटन्स, ट्रेझरी आणि ट्रॅव्हल कार्ड्स अशा विविध सेवा पुरवणारा फुल-स्टॅक फिनटेक प्लॅटफॉर्म आहे.

सध्या एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी भारतात येणाऱ्या कॅश-टू-कॅश (Cash-to-Cash) इनवर्ड रेमिटन्सपैकी ७५ टक्क्यांहून अधिक व्यवहार सुलभ करते. तसेच, भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) उदारीकृत रेमिटन्स योजनेअंतर्गत (Liberalised Remittance Scheme – LRS) अधिकृत डीलर श्रेणी-II (AD-II) चॅनेलद्वारे होणाऱ्या आउटवर्ड रेमिटन्समध्ये कंपनीचा सुमारे २० टक्के वाटा आहे.

देशभरातील २५,००० हून अधिक ग्राहक संपर्क केंद्रांच्या (Touchpoints) विस्तृत नेटवर्कद्वारे ग्राहकांना सेवा देण्याबरोबरच कंपनी ४० हून अधिक बँकिंग भागीदारांना परकीय चलनाचाही पुरवठा करते. यामुळे पेमेंट्स आणि फॉरेक्स सेवांच्या क्षेत्रातील कंपनीची राष्ट्रीय स्तरावरील मजबूत उपस्थिती आणि क्षमता अधोरेखित होते.

कंपनी आपल्या मॉडेलला “फिजिटल (Phygital)” असे संबोधते. या मॉडेलमध्ये वेगवान आणि स्व-सेवा (Self-Service) अनुभव देणारे डिजिटल प्लॅटफॉर्म भारतातील सर्वात मोठ्या भौतिक वितरण नेटवर्कपैकी एकासोबत जोडले गेले आहेत. यामागील उद्देश म्हणजे विनियमित (Regulated) आणि उच्च-मूल्य (High-Value) सीमा-पार (Cross-Border) व्यवहारांसाठी आवश्यक असलेला विश्वास, तज्ज्ञ मार्गदर्शन आणि मानवी सहाय्य उपलब्ध करून देणे.

एबिक्सकॅश वर्ल्ड मनी चे मत आहे की केवळ डिजिटल किंवा केवळ भौतिक मॉडेलऐवजी, या दोन्हींच्या प्रभावी संगमामुळेच कंपनीला शहरी, निमशहरी आणि ग्रामीण भारतातील ग्राहकांपर्यंत प्रभावीपणे सेवा पोहोचवता येतात. याच मॉडेलच्या माध्यमातून कंपनी ऑनलाइन परकीय चलन (फॉरेक्स) बुकिंग, ट्रॅव्हल कार्ड जारी करणे, परकीय चलनाची घरपोच (Doorstep) डिलिव्हरी तसेच प्रवासापूर्वी विमानतळावरील काउंटर सेवा अशा सुविधा एका एकात्मिक इकोसिस्टम अंतर्गत उपलब्ध करून देते.

Share Market Today: गिफ्ट निफ्टीचे नकारात्मक संकेत; इंट्राडे ट्रेडिंगसाठी तज्ज्ञांनी केली ‘या’ शेअर्सची शिफारस