बुधवार, 1 जुलै 2026
India-Japan Trade : डॉलरला बायबाय? आता थेट रुपया-येनमध्ये होणार व्यवहार; भारत-जपानचा नवा फॉर्म्युला (फोटो सौजन्य: एआय)
साने ताकाइची यांनी पंतप्रधानपद स्वीकारल्यानंतर हा त्यांचा पहिलाच भारत दौरा आहे. त्या १६ व्या भारत-जपान वार्षिक शिखर परिषदेसाठी येत असून या परिषदेत व्यापार, गुंतवणूक, संरक्षण, सेमीकंडक्टर्स, कृत्रिम बुद्धमत्ता (AI) ऑटोमोबाइल्स, पुरवठा साखळी आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सुरक्षा यांसारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
भारत आणि जपानमधील व्यापार रुपया-येनमध्ये सुरु करण्याच्या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाल्यास दोन्ही देशांत स्थानिक तलनात व्यवहारासाठी औपचारिक यंत्रणा उभारली जाईल. यानुसार, जपानी कंपन्या थेट रुपये आणि येनमध्ये व्यवहारासाठी भारतीय बँकांमध्ये विशेष खाती उघडू शकते. यामुळे डॉलर किंवा तिसऱ्या देशाच्या बँकेची गरज भासणार नाही.
यामुळे परकीय तलन विनिमयाचा खर्चही कमी होईल, व्यवहार जलद गतीने होईल. यामुळे दोन्ही देशांतील व्यावसायिकांचे वेळ आणि खर्च दोन्ही वाचेल अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाल्यास आंतरराष्ट्रीय व्यापारात डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करुन स्थानिक चलनांचा वापर वाढविण्याचा दोन्ही देशांचा उद्देश आहे. यामुळे अर्थव्यवस्थेला बळ मिळेल अशी आशा आहे.
या प्रस्तावावर ऑगस्ट २०२५ मध्ये पंतप्रधान मोदींच्या जपान दौऱ्यात सहमती देण्यात आली होती. दोन्ही देशांनी दहा वर्षांसाठी दोन्ही देश संयुक्त दृष्टीकोन पत्र जाहीर करत स्थानिक चलनातील व्यापाराला चालना देण्यावर भर दिला होता. आता पंतप्रधान ताकाइची यांच्या भारत दौऱ्यावर याच्या अंमलबजावणीच्या तयारीची घोषणा होण्याची शक्यता आहे.
जपान हा भारतातील पाचवा सर्वात मोठा गुतंवणूकदार आहे. भारत आणि जपानमधील व्यापाराला गेल्या काही काळात गती मिळाली असून २०२५-२६ वर्षात आर्थिक द्विपक्षीय व्यापार २७.५ अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचला आहे. भारतात सुमारे १,४०० जपानी कंपन्या कार्यरत आहेत.
जपानने येत्या काळात भारतात ६१ अब्ज डॉलर्सहून अधिक गुंतवणूक करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. जपान मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पासह अनेक मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमध्येही गुंतवणूक करत आहे.
सरकारने दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या ३० देशांतील १२३ परदेशी बँकासाठी भारतातील २६ बँकांमध्ये १५६ विशेष रुपया वोस्त्रो खाती उघडण्यात आली आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँकने २०२२ पासून स्पेशल रुप वोस्त्रो खातीची व्यवस्थाही सुरु केली आहे. याचा हेतू रुपयातील आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला प्रोत्साहन देणे आहे.
