(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
भारत सरकार आणि काही खाजगी कंपन्यांच्या पुढाकाराने आता LPGसाठी एक महत्त्वपूर्ण पर्याय उपलब्ध झाला आहे. ‘एथेनॉल कुकिंग स्टोव्ह’ बाजारात आणले जात आहेत. यामुळे स्वयंपाकाचा खर्च निम्म्यावर येण्याची शक्यता आहे.
भारतामध्ये द्रवरूप पेट्रोलियम वायूच्या किमतींमधील चढ-उतार आणि त्याच्या पुरवठ्यातील व्यत्यय हे हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि मोठ्या संस्थांसाठी अनेकदा एक सततची डोकेदुखी ठरतात. पण, या संकटावर एक स्वदेशी आणि शाश्वत उपाय शोधण्याच्या प्रयत्नांनी आता वेग घेतला आहे. ‘मनीकंट्रोल’च्या एका अहवालानुसार, व्यावसायिक स्वयंपाकाच्या उद्देशाने इथेनॉलचा वापर करण्याबाबत सरकार आता गांभीर्याने विचार करत आहे.
जर हा उपक्रम प्रत्यक्षात आला, तर नजीकच्या भविष्यात व्यावसायिक स्वयंपाकघरांची एलपीजी सिलिंडर्सवरील अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकेल. स्वयंपाकाच्या कामांसाठी सुमारे १,००० कोटी लिटर इतक्या अतिरिक्त इथेनॉल क्षमतेचा वापर करण्याची योजना आखली जात आहे. या विषयावर आधारित एक सविस्तर ‘श्वेतपत्रिका’ येत्या काही आठवड्यांत एका आंतर-मंत्रालयीन समितीसमोर सादर केली जाण्याची अपेक्षा आहे.
इथेनॉल विशेषतः ‘हायड्रस इथेनॉल’ हे व्यावसायिक LPG पेक्षा अधिक किफायतशीर ठरू शकते. यामध्ये साधारणपणे ९५% इथेनॉल आणि अल्प प्रमाणात पाण्याचा समावेश असतो. परिणामी, याला निर्जलीकरण म्हणजेच पाणी काढून टाकण्याच्या प्रक्रियेतून जाण्याची आवश्यकता भासत नाही; ज्यामुळे याची किंमत कमी ठेवण्यास मदत होते. व्यावसायिक LPG चा दर साधारणपणे ₹१०३ प्रति किलोग्राम इतका आहे, तर हायड्रस इथेनॉलची किंमत सुमारे ₹७० प्रति किलोग्राम इतकी आहे. पण इथेनॉलचे ‘कॅलरीफिक मूल्य’ किंवा ऊर्जा क्षमता ही LPG च्या तुलनेत कमी असते. याचा अर्थ असा की, इथेनॉलचा वापर करताना त्याची अधिक प्रमाण गरजेचं असतं. त्यामुळे त्याचा वापर मुबलक प्रमाणात होतो.
भारतात, इथेनॉलचे उत्पादन प्रामुख्याने ऊस, मका आणि तुटलेल्या तांदळापासून केले जाते. याचा वापर ‘बायोफ्युएल’ म्हणजेच जैवइंधन म्हणून केला जातो. सध्या, संपूर्ण भारतात इथेनॉल-मिश्रित पेट्रोलची विक्री केली जाते. स्वयंपाकाच्या उद्देशाने वापरले जाणारे इथेनॉल हे इंधन-मिश्रक म्हणून fuel additive वापरल्या जाणाऱ्या इथेनॉलपेक्षा वेगळे असते आणि ते त्यापेक्षा स्वस्तही असते.
एका सूत्राने दिलेल्या माहितीनुसार, सरकारची प्राथमिक योजना म्हणजे हॉटेल्स, विमानतळे आणि रेस्टॉरंट्ससारख्या व्यावसायिक आस्थापनांमध्ये स्वयंपाकासाठी इथेनॉलच्या वापराला प्रोत्साहन देणे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे एलपीजीच्या आयातीमध्ये व्यत्यय आला आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत बाजारपेठेत एलपीजीची उपलब्धता कमी झाली आहे. तेल विपणन कंपन्या देशांतर्गत गरजांना प्राधान्य देत आहेत; परिणामी, हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्ससारख्या व्यावसायिक आस्थापनांना होणारा एलपीजीचा पुरवठा मर्यादित करण्यात आला आहे.
व्यावसायिक स्वयंपाकासाठी इथेनॉलच्या वापराबाबतचा एक प्रस्ताव एका आंतर-मंत्रालयीन समितीसमोर सादर केला जाईल. या समितीमध्ये पेट्रोलियम, रस्ते वाहतूक, अवजड उद्योग आणि अन्न मंत्रालयांच्या अधिकाऱ्यांचा समावेश आहे. इथेनॉलशी संबंधित धोरणात्मक निर्णय घेण्याचे काम हीच समिती करते. सूत्रांच्या माहितीनुसार, उद्योगातील प्रतिनिधींनी चाचण्या सुरू करण्याची आणि सुरक्षा व तांत्रिक मानके विकसित करण्यासाठी सरकारसोबत सहकार्य करण्याची तयारी दर्शविली आहे. या उपक्रमासाठीचा एक सविस्तर प्रस्ताव सध्या तयार केला जात आहे.
.png "Videos"){kind=small}
