मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
IIT आणि IIM च्या शर्यतीत मुलांवर अनावश्यक ओझे लादू नका; तिथे शिकलेल्या पालकांचे मोठे खुलासे.
IITआणि IIM सारख्या मोठ्या संस्थांमधून शिकलेले काही पालक आता आपल्या मुलांवर याच मार्गावर चालण्यासाठी दबाव टाकू इच्छित नाहीत. यशासाठी केवळ मोठी पदवीच आवश्यक नाही, असे त्यांचे मानणे आहे. मुलांना स्वतःची आवड ओळखणे, कौशल्ये शिकणे आणि पसंतीची करिअर निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले पाहिजे.
आजच्या काळात अनेक पालकांना वाटते की त्यांच्या मुलांनी मोठ्या शाळेत शिकावे, चांगले गुण मिळवावे आणि पुढे जाऊन IIT किंवा IIM सारख्या नामांकित संस्थांमध्ये प्रवेश घ्यावा. यासाठी मुले लहान वयापासूनच अभ्यास आणि स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीला लागतात. पण यशासाठी प्रत्येक मुलाने याच मार्गावर चालणे गरजेचे आहे का? चांगली जगण्यासाठी एखाद्या मोठ्या संस्थेची पदवी असणेच सर्वात महत्त्वाचे आहे का? या प्रश्नांवर सोशल मीडियावर एक नवी चर्चा सुरू झाली आहे. विशेष म्हणजे, या चर्चेत स्वतः देशातील मोठ्या शैक्षणिक संस्थांमधून शिकलेले लोकही सहभागी आहेत. मुलांवर त्यांच्या पसंतीचे करिअर निवडण्याचा दबाव असावा, असे त्यांना वाटत नाही. मुलांना जीवनाचा आनंद घ्यावा, कामासाठी आवश्यक कौशल्ये शिकावीत आणि स्वतःच्या पसंतीने भविष्य घडवावे, अशी त्यांची इच्छा आहे.
एक उद्योजक आबिद हसन यांच्या पोस्टनंतर ही चर्चा सुरू झाली. त्यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X (ट्विटर) वर आपल्या एका मित्राशी झालेल्या संभाषणाचा उल्लेख केला. त्यांचा मित्र IIM अहमदाबादमधून शिकलेला आहे. संभाषणादरम्यान मित्राने सांगितले की, तो आपल्या मुलांवर IIT किंवा IIM मध्ये प्रवेश घेण्यासाठी दबाव टाकू इच्छित नाही. त्याची मुले जीवनाचा आनंद घेत त्यांच्या पसंतीचा मार्ग निवडत असतील, तर त्यातून त्यालाही आनंदच होईल.
आबिद हसन यांनी या गोष्टीकडे एका वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहिले. मोठ्या संस्थांमध्ये शिकल्याचा आणि करिअरमध्ये पुढे जाण्याचा एक फायदा असाही असू शकतो की, व्यक्ती अशा मुक्कामावर पोहोचू शकते जिथे तिला तिच्या आयुष्याचे निर्णय घेण्यासाठी विशेष पदवी किंवा नोकरीची गरज भासत नाही, असे त्यांचे मानणे होते. या विचारामुळे सोशल मीडियावर लोकांना यावर विचार करण्यास भाग पाडले की, खऱ्या यशाचा अर्थ केवळ मोठी पदवी आणि चांगली नोकरी मिळवणे हाच असतो का?
या चर्चेत IIM अहमदाबादमधून शिकलेल्या आणखी एका व्यक्तीची विचारसरणी समोर आली. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी MBA ची पदवी असणे गरजेचे नाही, असे त्यांचे म्हणणे होते. त्यांच्या बॅचमधील अनेक लोकांचे उदाहरण त्यांनी दिले, ज्यांनी पुढे जाऊन स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला. यामुळे हा प्रश्न निर्माण होतो की, स्वतःचे काम सुरू करण्यासाठी महागड्या संस्थेमधून शिक्षण घेणे आवश्यक आहे का, की योग्य माहिती, कौशल्य आणि अनुभवाच्या बळावरही पुढे जाता येऊ शकते?
मेडिसिनशी संबंधित मॉडर्न स्किनकेयरच्या क्षेत्रात आपण अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी BTech आणि IIM च्या शिक्षणाव्यतिरिक्त इतर अनुभवांमधून शिकलो असल्याचे त्यांनी सांगितले. सुरुवातीला त्यांनी इंजिनिअरिंग निवडले होते, कारण गणित आवडणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी करिअरचे पर्याय मर्यादित असतात असे त्यांना वाटत होते. नंतर त्यांनी स्वतःच्या आवडीनुसार IIM अहमदाबादमधून MBA केले.
प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःच्या आवडीनुसार शिक्षण आणि करिअर निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले पाहिजे, हा त्यांच्या बोलण्याचा मुख्य संदेश होता. ते म्हणाले, “स्वतःची आवड निवडण्याचे स्वातंत्र्य मला सर्वात जास्त आवडते.” म्हणजेच जीवनात काय करायचे, याचा निर्णय इतरांच्या अपेक्षांऐवजी स्वतःच्या आवडी आणि गरजांच्या आधारावर घेतला पाहिजे.
Supreme Court Recruitment 2026: १० वी पास उमेदवारांना सर्वोच्च न्यायालयात नोकरीची संधी! ‘या’ तारखेपासून करा अर्ज
वास्तविक, भारतात IIT आणि IIM सारख्या संस्थांमध्ये प्रवेश घेणे हे लाखो विद्यार्थ्यांचे स्वप्न असते. या संस्थांमधून शिकलेल्या अनेक जणांना चांगले करिअर आणि नोकरीच्या संधी मिळतात. पण याचा अर्थ प्रत्येक विद्यार्थ्याने यशस्वी होण्यासाठी याच मार्गावर चालले पाहिजे, असा होत नाही.
कोणाला नोकरी करणे आवडत असू शकते, तर कोणाला स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा असतो. काही मुलांना आर्ट्स, स्पोर्ट्स, टेक्नॉलॉजी किंवा दुसऱ्या कोणत्याही क्षेत्रात आपले भविष्य घडवायचे असते. अशा वेळी सर्व मुलांकडून एकाच प्रकारची अपेक्षा करणे त्यांच्यावर दबावाचे कारण बनू शकते. त्यांना स्वतःची आवड ओळखण्याची आणि विविध क्षेत्रे समजून घेण्याची संधी मिळणे आवश्यक आहे.
या चर्चेत काही लोकांनी असेही म्हटले की, आर्थिक सुरक्षा असल्यामुळे व्यक्तीला स्वतःच्या पसंतीचे काम करण्याची आणि नवीन मार्ग निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळते. तसेच, मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अभ्यासासोबत खेळणे, मित्रांसोबत वेळ घालवणे आणि आवडीची कामे करणे हा देखील त्यांच्या विकासाचा एक भाग आहे.
CAT Exam Preparation: कॅट मॉक टेस्टमध्ये स्कोअर वाढत नाहीये? वापरा ‘हा’ ५-स्टेप फॉर्म्युला; पर्सेंटाइलमध्ये होईल मोठी वाढ!
अनेकदा पालक आपल्या मुलांना तेच करिअर निवडण्यासाठी प्रेरित करतात, जे त्यांना स्वतःला सर्वात चांगले वाटते. काही पालकांना वाटते की त्यांच्या मुलांनीही त्यांच्याप्रमाणे IIT किंवा IIM मधून शिकावे. पण प्रत्येक मुलाची आवड, क्षमता आणि स्वप्ने वेगवेगळी असतात. त्यामुळे पालकांचा आवडता मार्गच मुलासाठी योग्य असेल असे नाही.
या संपूर्ण चर्चेचा उद्देश IIT, IIM किंवा चांगले शिक्षण यांना वाईट ठरवणे नाही. या संस्थांमधून शिक्षण घेण्याचे स्वतःचे फायदे आहेत. खरा प्रश्न हा आहे की, एखाद्या विशिष्ट पदवीलाच यशाचे एकमेव परिमाण मानणे योग्य आहे का?
मुलांना चांगले शिक्षण देणे, त्यांना कौशल्य शिकवणे आणि योग्य निर्णय घेण्यासाठी मदत करणे ही पालकांची महत्त्वाची जबाबदारी आहे. पण त्यांच्या भविष्यातील प्रत्येक निर्णय आधीच ठरवून देणे गरजेचे नाही. एखाद्या मुलासाठी मोठ्या कंपनीत नोकरी करणे हे यश असू शकते, तर दुसऱ्यासाठी स्वतःचा व्यवसाय सुरू करणे किंवा आवडत्या क्षेत्रात काम करणे असू शकते.
शेवटी, यशाचा अर्थ केवळ मोठे पद, मोठी पगार किंवा नामांकित संस्थेची पदवी असणे नव्हे. स्वतःच्या कामात समाधानी राहणे, जीवनाचा आनंद घेणे आणि स्वतःच्या पसंतीचे निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य असणे हे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे.
Ans: निवड झालेल्या उमेदवारांना प्रतितास ६०० रुपये मानधन दिले जाईल. दिवसाला ५ तास काम केल्यास ३,००० रुपयांपर्यंत वेतन मिळू शकते.
Ans: ज्या उमेदवारांकडे मान्यताप्राप्त संस्थेचा फार्मसीमधील डिप्लोमा किंवा बी. फार्म. पदवी आहे आणि महाराष्ट्र राज्य फार्मसी परिषदेकडे नोंदणी तसेच दोन वर्षांचा कामाचा अनुभव आहे, ते उमेदवार अर्ज करू शकतात.
