सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- नवराष्ट्र टीम
NCERT Curriculum Change 2026 : देशातील शालेय अभ्यासक्रमात एक मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. ‘नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंग’ने (NCERT) इयत्ता ९ वीसाठी सामाजिक शास्त्राचे नवीन पुस्तक जारी केले आहे. यामध्ये देशाच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या आणि संवेदनशील राजकीय घडामोडीला स्थान देण्यात आले आहे. या नवीन पुस्तकाचे नाव ‘Understanding Society: India and Beyond-Part 1’ असे आहे. याद्वारे देशात पहिल्यांदाच ९ वीच्या विद्यार्थ्यांना वर्ष १९७५ मध्ये लागू करण्यात आलेल्या आणीबाणीबद्दल सविस्तर शिकवले जाईल.
आतापर्यंत देशातील या सर्वात जास्त चर्चिल्या गेलेल्या राजकीय कालखंडाला प्रामुख्याने वरिष्ठ इयत्तांमध्ये किंवा उच्च शिक्षणाच्या (Higher Education) पातळीवरच शिकवले जात होते. परंतु, आता शालेय विद्यार्थ्यांना सुरुवातीच्या टप्प्यावरच भारतीय राजकारणातील या महत्त्वपूर्ण वळणाची समज दिली जाईल. हा धडा अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्याचा उद्देश विद्यार्थ्यांना भारतीय लोकशाहीची ताकद, तिचे चढ-उतार आणि घटनात्मक अधिकारांचे महत्त्व याविषयीची ओळख करून देणे हा आहे.
एनसीईआरटीच्या (NCERT) नवीन पुस्तकात वर्ष १९७५ चा कालखंड हा भारतीय लोकशाहीचा सर्वात वादग्रस्त आणि आव्हानात्मक काळ असल्याचे सांगितले आहे. या धड्यामध्ये विद्यार्थ्यांना अत्यंत सोप्या भाषेत समजावून सांगण्यात आले आहे की, आणीबाणी म्हणजे नेमके काय असते, ती का लागू केली जाते आणि भारतीय संविधानानुसार तिचे किती प्रकार आहेत. याद्वारे विद्यार्थ्यांना समजेल की, एका लोकशाही देशामध्ये नागरिकांचे मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights) आणि न्यायपालिकेची (Judiciary) भूमिका किती मोठी असते. या पुस्तकात केवळ आणीबाणी लागू झाल्याची घटनाच नाही, तर त्यामागील संपूर्ण घटनाक्रम आणि पार्श्वभूमी देखील समाविष्ट करण्यात आली आहे.
धड्याच्या शेवटच्या भागात हा काळा कालखंड संपण्याची आणि लोकशाहीच्या पुनरागमनाची कथा नोंदवण्यात आली आहे. विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यात आली आहे की, सुमारे २१ महिन्यांच्या प्रदीर्घ आणि कडक निर्बंधांनंतर अखेर जानेवारी १९७७ मध्ये देशात सार्वत्रिक निवडणुकांची घोषणा करण्यात आली. यानंतर मार्च १९७७ मध्ये अधिकृतपणे आणीबाणी संपवण्यात आली. हा घटनाक्रम वाचून विद्यार्थ्यांना समजेल की, भारतीय जनतेने कशा प्रकारे मतदानाच्या अधिकाराचा वापर करून लोकशाही पुन्हा प्रस्थापित केली होती.
