बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
प्रादेशिक सेना (Territorial Army) ही भारतीय नागरिकांना त्यांच्या नियमित नोकरी किंवा शिक्षणासोबत देशसेवा करण्याची अनोखी संधी देते. या सेनेत पुरुष आणि महिला दोघेही अर्ज करू शकतात. टेरिटोरियल आर्मी ही भारतीय सेनेचाच एक भाग असून आपत्कालीन परिस्थिती, अंतर्गत सुरक्षा आणि संरक्षणाशी संबंधित गरजांमध्ये ती महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे पूर्णवेळ सैन्यसेवा शक्य नसलेल्या तरुणांसाठी हा उत्तम पर्याय मानला जातो.
सीकर प्रतिनिधी राहुल मनोहर यांच्या माहितीनुसार, अनेक तरुणांना भारतीय सेनेत जाण्याची इच्छा असते; मात्र त्यासाठी पूर्णवेळ समर्पण आवश्यक असल्याचा गैरसमज असतो. प्रत्यक्षात टेरिटोरियल आर्मीच्या माध्यमातून नागरी नोकरी, व्यवसाय किंवा शिक्षण सुरू ठेवताही सैन्यसेवा करता येते. खासगी व शासकीय कर्मचारी, विविध व्यावसायिक क्षेत्रातील व्यक्ती तसेच स्वयंरोजगार करणारे नागरिकही या भरतीस पात्र असतात. टेरिटोरियल आर्मीची परीक्षा वर्षातून दोन वेळा घेतली जाते. पहिली परीक्षा फेब्रुवारी महिन्यात, तर दुसरी परीक्षा जुलै किंवा ऑगस्टमध्ये आयोजित केली जाते. अर्ज करण्यासाठी उमेदवार पदवीधर असणे आवश्यक असून तो कोणत्याही रोजगारात किंवा व्यावसायिक क्षेत्रात कार्यरत असणे अपेक्षित आहे. उमेदवारांचे वय किमान १८ वर्षे आणि कमाल ४२ वर्षे असावे.
या सेनेत जूनियर कमिशन्ड ऑफिसर (JCO) तसेच अधिकारी पदांसाठी भरती केली जाते. जेसीओ अंतर्गत सोल्जर (जनरल ड्युटी, कुक इत्यादी) पदांचा समावेश होतो, तर अधिकारी पदांची सुरुवात लेफ्टनंट रँकपासून होते. निवड प्रक्रिया चार टप्प्यांत पूर्ण केली जाते. प्रथम संगणक आधारित लेखी परीक्षा घेतली जाते. या परीक्षेत रीझनिंग, गणित, सामान्य ज्ञान आणि इंग्रजी विषयांवरील एकूण १०० प्रश्न असतात. लेखी परीक्षेत यशस्वी ठरलेल्या उमेदवारांना पाच दिवसांच्या SSB मुलाखतीसाठी बोलावले जाते. त्यानंतर कागदपत्र पडताळणी आणि वैद्यकीय तपासणी केली जाते. अंतिम निवडीनंतर उमेदवारांना प्रशिक्षण देऊन नियुक्ती करण्यात येते. या पदांसाठी वेतन ५६,१०० रुपये ते १,७७,५०० रुपयांपर्यंत असते.
व्यावसायिक पात्रतेच्या आधारेही भारतीय सेनेत सेवा देण्याची संधी उपलब्ध आहे. वैद्यकीय क्षेत्रातील उमेदवार आर्मी मेडिकल कॉर्प्स (AMC) मार्फत डॉक्टर म्हणून नियुक्त होऊ शकतात. या पदावर डॉक्टर सैनिक आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना वैद्यकीय सेवा पुरवतात. यासाठी AFMC पुणे किंवा मान्यताप्राप्त वैद्यकीय महाविद्यालयातून MBBS पदवी आवश्यक आहे. निवड प्रक्रियेत शॉर्टलिस्टिंग, SSB मुलाखत आणि वैद्यकीय परीक्षा यांचा समावेश असतो.
कायदा क्षेत्रातील उमेदवार जज अ‍ॅडव्होकेट जनरल (JAG) शाखेद्वारे सेनेत प्रवेश करू शकतात. ही शाखा लष्करी कायद्याशी संबंधित प्रकरणे हाताळते. यासाठी किमान ५५ टक्के गुणांसह LLB पदवी आणि बार कौन्सिलमध्ये नोंदणी आवश्यक आहे. निवड झालेल्या उमेदवारांना लेफ्टनंट रँकवर कमीशन दिले जाते. याशिवाय शॉर्ट सर्व्हिस कमिशन (SSC) हा पदवीधर आणि व्यावसायिकांसाठी अधिकारी होण्याचा महत्त्वाचा मार्ग आहे. SSC अंतर्गत तांत्रिक आणि नॉन-तांत्रिक अशा दोन्ही प्रकारच्या भरती केल्या जातात. निवड झालेल्या उमेदवारांना OTA चेन्नई येथे प्रशिक्षण दिले जाते. प्रारंभिक सेवा कालावधी १० वर्षांचा असून तो पुढे वाढवता येतो. एकूणच, टेरिटोरियल आर्मी आणि विविध प्रोफेशनल एंट्रीजमुळे तरुणांना करिअर घडवत असतानाच देशसेवेची संधी मिळत असून नेतृत्वगुण आणि शिस्त विकसित करण्यासाठी हा मार्ग अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.
