शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
'ट्रॅकोमा' भारतातून हद्दपार, WHO, ILO कडून कौतुक; मन की बातमध्ये PM मोदींनी दिली माहिती
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रविवार, २९ जून रोजी ‘मन की बात’ या रेडिओ कार्यक्रमाच्या १२३ व्या भागात देशवासियांना संबोधित केले. या दरम्यान, पंतप्रधान मोदींनी दोन ऐतिहासिक कामगिरींबद्दल माहिती दिली. या कामगिरीचा आज केवळ भारतच नाही तर संपूर्ण जगाला अभिमान आहे.जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना (ILO) सारख्या जागतिक संघटनांनीही याचं कौतुक केले आहे. .
पंतप्रधान मोदी म्हणाले, “भारताला आता अधिकृतपणे ‘ट्रेकोमा मुक्त देश’ घोषित करण्यात आलं आहे. ही घोषणा जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) केली आहे. WHO करण्यात आलेली ही घोषणा भारताच्या सार्वजनिक आरोग्य धोरणाचे आणि त्याच्या अंमलबजावणीचे मोठे यश मानलं जात आहे.
ट्रॅकोमा हा एक संसर्गजन्य विषाणूजन्य आजार आहे जो प्रामुख्याने डोळ्यांवर परिणाम करतो. या संसर्गावर दीर्घकाळ उपचार न केल्यास अंधत्व येऊ शकते. एक काळ असा होता जेव्हा हा आजार भारताच्या अनेक भागांमध्ये, विशेषतः ग्रामीण आणि मागासलेल्या भागात सामान्य होता. पण आता भारताने या आजारावर नियंत्रण मिळवले आहेच, पण तो नष्ट करण्यातही यश मिळवले आहे.
जनतेच्या सहकार्यामुळे यश
पंतप्रधानांनी या यशाचे श्रेय आरोग्य कर्मचारी, सरकारी योजना आणि जनतेच्या सहभागाला दिले. ते म्हणाले, “हे यश आपल्या आरोग्य कर्मचाऱ्यांचे आहे, ज्यांनी या आजाराविरुद्ध अथकपणे आणि न थांबता लढा दिला.”
त्यांनी ‘स्वच्छ भारत अभियान’ आणि ‘जल जीवन मिशन’चे देखील विशेष कौतुक केले, ज्यांनी या आजाराची मूळ कारणे नष्ट करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. पंतप्रधान म्हणाले की जेव्हा प्रत्येक घरात स्वच्छ पाणीपुरवठा केला जातो तेव्हा पाण्यामुळे होणाऱ्या आजारांवर प्रभावी नियंत्रण शक्य होते.
डब्ल्यूएचओने असेही मान्य केले आहे की भारताने केवळ या आजारावर उपचार केले नाहीत तर त्याची कारणे देखील नष्ट केली आहेत, जे सार्वजनिक आरोग्याच्या दिशेने एक आदर्श यश आहे.
आरोग्याबरोबरच कामगारांच्या सुरक्षेतही मोठी कामगिरी
पंतप्रधान मोदी यांनी त्यांच्या भाषणात कामगार कल्याणाशी संबंधित उपक्रमाचा उल्लेख दुसऱ्या क्रमांकाचा मोठा उल्लेख केला, ज्याचे आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेने (ILO) कौतुक केले आहे. पंतप्रधानांनी या भागात सविस्तर माहिती दिली नसली तरी, त्यांनी असे सूचित केले की भारताने कामगारांच्या हितासाठी अशी पावले उचलली आहेत जी जागतिक स्तरावर एक उदाहरण बनली आहेत.
ILO ने अलिकडेच प्रसिद्ध केलेल्या अहवालात भारताच्या कामगार सुधारणा, ई-श्रम पोर्टल, कामगारांना सामाजिक सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी धोरणे आणि गिग कामगारांसाठी बनवल्या जाणाऱ्या योजनांचे कौतुक केले आहे.
जागतिक स्तरावर भारताची वाढती प्रतिष्ठा
पंतप्रधान मोदींनी त्यांच्या भाषणात असेही अधोरेखित केले की भारत आज आरोग्य आणि कामगार कल्याणासारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रात जगाचे नेतृत्व करत आहे. ते म्हणाले की हे यश लाखो भारतीयांच्या सामूहिक प्रयत्नांचे परिणाम आहे ज्यांनी भारताला एक निरोगी आणि सक्षम राष्ट्र बनवण्यासाठी सतत काम केले आहे.
ते म्हणाले की “आज भारत केवळ रोगांशी लढत नाही तर त्यांना कारणीभूत असलेल्या कारणांना देखील दूर करत आहे. हा समग्र दृष्टिकोन भारताला इतरांपेक्षा वेगळा बनवतो.” ट्रॅकोमा म्हणजे काय, तो कसा पसरतो आणि तो कसा रोखता येईल.
ट्रॅकोमा हा एक संसर्गजन्य जिवाणू संसर्ग आहे जो प्रामुख्याने डोळ्यांना प्रभावित करतो. हा संसर्ग क्लॅमिडीया ट्रॅकोमॅटिस नावाच्या जीवाणूमुळे होतो. वेळेवर उपचार न केल्यास, हा आजार हळूहळू अंधत्वाकडे नेऊ शकतो.
ट्रॅकोमा एका व्यक्तीपासून दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये डोळे, पापण्या किंवा नाक आणि घशातील स्रावांच्या संपर्कातून पसरू शकतो. विशेषतः गर्दी असलेल्या, अस्वच्छता आणि मर्यादित पाणीपुरवठा असलेल्या भागात तो वेगाने पसरतो.
डोळ्यांमध्ये वेदना आणि जळजळ
पापण्यांमध्ये सूज आणि खाज सुटणे
डोळ्यांमधून पू किंवा श्लेष्मा स्त्राव
डोळे लाल होणे
प्रकाशाची संवेदनशीलता
दृष्टी कमी होणे (उपचार न केल्यास)
WHO द्वारे जगभरात, विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये ट्रॅकोमा ही एक गंभीर सार्वजनिक आरोग्य समस्या मानली जाते. हा आजार सामान्यतः गरिबी, घाण आणि स्वच्छ पाण्याचा अभाव असलेल्या भागात आढळतो. हा आजार पूर्णपणे टाळता येण्याजोगा आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात अँटीबायोटिक्सने यावर प्रभावीपणे उपचार करता येतात. गंभीर प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रिया देखील आवश्यक असू शकते.
WHO ची सुरक्षित रणनीती
S – शस्त्रक्रिया: पापण्यांची विकृती सुधारण्यासाठी
A – प्रतिजैविक: संसर्ग दूर करण्यासाठी
F – चेहऱ्याची स्वच्छता: वैयक्तिक स्वच्छतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी
E – पर्यावरणीय सुधारणा: स्वच्छ पाणी आणि शौचालय सुविधा
S – Surgery (शस्त्रक्रिया): पापण्यांमधील विकृती दुरुस्त करणे
A – Antibiotics (प्रतिजैविक औषधे): संसर्ग नष्ट करणे
F – Facial cleanliness (चेहऱ्याची स्वच्छता): वैयक्तिक स्वच्छतेला प्रोत्साहन
E – Environmental improvement (पर्यावरणीय सुधारणा): स्वच्छ पाणी आणि स्वच्छतागृहे
आरोग्य क्षेत्रातील यशाबरोबरच मोदींनी दुसरी मोठी उपलब्धीही सांगितली – ती म्हणजे कामगार कल्याणविषयक सुधारणा. ILO ने भारताच्या श्रम सुधारणा, ई-श्रम पोर्टल, सामाजिक सुरक्षा योजना आणि गिग वर्कर्स साठीच्या धोरणांचे कौतुक केले आहे.
ILO च्या अहवालात भारताने कामगारांसाठी उचललेले पावले जागतिक पातळीवर अनुकरणीय ठरत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, “आज भारत केवळ आजारांशी लढत नाही, तर त्यांना जन्म देणाऱ्या कारणांनाही संपवत आहे. ही एकात्मिक (समग्र) दृष्टीच भारताला इतरांपासून वेगळं आणि अग्रगण्य बनवते.”
भारताचा आरोग्य आणि श्रमिक कल्याणाच्या क्षेत्रातील अग्रक्रम आता जागतिक स्तरावर आदर्श ठरत आहे, आणि यामागे प्रत्येक भारतीयाचा हातभार असल्याचे मोदींनी अभिमानाने सांगितले.
