बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
नवी दिल्ली : अजित डोवाल (Ajit Doval) भारताचे जेम्स बाँड (Jame Bond) ही त्याची ओळख आहे. कीर्ती चक्राने सन्मानित होणारे अजित हे पहिले आयपीएस अधिकारी (IPS Officer) ठरले. सीमेवर भारताच्या आक्रमक पध्दतीमागे त्याचा हात आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यानंतर ते देशातील सर्वात शक्तिशाली व्यक्ती असल्याचे बोलले जाते. पाकिस्तान त्याच्या नावाला घाबरतो. अशा व्यक्तिमत्त्वामुळे त्यांना पंतप्रधानांचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार (NSA) बनवण्यात आले. रॉ एजंट ते NSA हा त्यांचा प्रवास खळबळजनक होता. मात्र अजित डोवाल यांच आयुष्य सोपं नव्हत. त्यांच्या प्रत्येक पायरीवर मृत्यू उभा होता. उत्तराखंडच्या एका साध्या गढवाली कुटुंबात जन्मलेल्या अजित यांच कर्तुत्व विलक्षण आहे. त्यांची देशभक्ती तरुणांना काहीतरी करण्याची प्रेरणा देते. त्याच्या हेरगिरीच्या कथांची एक मोठी यादी आहे. आज अजित डोवाल ७८ वर्षांचे झाले आहेत. यानिमित्ताने त्यांच्या आयुष्यातील 5 खळबळजनक गोष्टी जाणून घ्या.
जर ऑपरेशन ब्लूस्टारला शेवटपर्यंत नेले जाऊ शकले तर त्यामागे डोवाल यांची मोठी भूमिका होती. तो पाकिस्तानी गुप्तहेर म्हणून खलिस्तानी दहशतवाद्यांमध्ये राहत होता. सुवर्ण मंदिरात राहणाऱ्या खलिस्तानी लोकांकडून त्याने महत्त्वाची माहिती गोळा केली होती. यादरम्यान तो अनेक महिने रिक्षाचालक म्हणून राहिला. शत्रू किती आत बसला आहे, हे त्यांनी लष्करी अधिकाऱ्यांना सांगितले. सुवर्णमंदिरातील भारतीय लष्कराची कारवाई जगाला ब्लूस्टारच्या नावाने माहीत आहे. या ऑपरेशनद्वारे लष्कराने सुवर्ण मंदिर दहशतवाद्यांपासून मुक्त केले होते. ऑपरेशन ब्लूस्टारसाठी एका खोलीत लष्कराचे नियोजन सुरू असताना अचानक डोभाल त्यात घुसले. त्यांनी तत्कालीन लष्करी अधिकाऱ्यांना इतकी माहिती दिली होती की ते थक्क झाले होते. ही कारवाई एवढी सोपी होणार नाही, हे अधिकाऱ्यांनाही समजले होते.
अजित डोवाल हे रूप बदलण्यात माहिर आहेत. सर्जिकल स्ट्राईकचा मास्टर माईंड असलेल्या अजित डोवाल यांनी मुस्लिम म्हणून पाकिस्तानात 7 वर्षे घालवली. मात्र, त्यांनी याबाबत कोणालाच कळू दिले नाही. यादरम्यान तो भारतासाठी हेरगिरी करत होता. तो पाकिस्तानात गुप्तहेर म्हणून राहत होता. पाकिस्तानात राहून त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे मुस्लिम बनवले होते. एके दिवशी त्याचे हे रहस्य उघड झाले ही आणखी एक गोष्ट आहे. त्या काळात डोभाल पाकिस्तानातील लाहोरमध्ये राहत होते. ही औलियाची मोठी समाधी आहे. थडग्याजवळ लांब दाढी असलेल्या एका माणसाशी तो समोरासमोर आला. त्यांनी डोवाल यांना रोखले. तो मुस्लिम वेशात होता. या व्यक्तीने डोवाल यांना थांबवून तुम्ही हिंदू असल्याचे सांगितले. डोवाल यांनी याचा इन्कार केला. तो म्हणाला की तू खोटं बोलत आहेस. तुझे कान टोचले आहेत. केवळ हिंदूंनाच त्यांची कामे छेदतात. यावर डोवाल म्हणाले की, त्यांनी नंतर मुस्लिम धर्म स्वीकारला आहे. त्यावर पुन्हा त्या व्यक्तीने तुम्ही खोटे बोलत असल्याचे सांगितले. त्याने सांगितले की तो स्वतः हिंदू आहे आणि लपून राहत आहे. त्या व्यक्तीने डोवाल यांना कानाची प्लास्टिक सर्जरी करावी, असे सुचवले होते. नंतर डोभाल यांनी तसे केले होते.
ऐंशीच्या दशकाची गोष्ट आहे. त्यानंतर अजित डोवाल ईशान्येत सक्रिय होते. त्यावेळी लालडेंगा यांच्या नेतृत्वाखालील मिझो नॅशनल फ्रंटने हिंसाचार आणि अशांतता पसरवली होती. तेव्हा डोभाल यांनी लालडेंगा यांच्यासह सहा कमांडर्सचा विश्वास जिंकला होता ही आणखी एक बाब आहे. त्यांचा बराचसा वेळ त्यांच्यासोबत जात असे. नंतर त्याचा परिणाम असा झाला की लालडेंगाला भारत सरकारसोबत शांतता तोडण्याचा पर्याय स्वीकारावा लागला.
डोभाल यांनी असे अनेक धोकादायक पराक्रम केले आहेत की जेम्स बाँडच्या कथाही त्याच्यासमोर काही नाही आहेत. काश्मीरमध्येही त्यांनी भरीव कामगिरी केली आहे. त्याने अतिरेकी संघटनांमध्ये घुसखोरी केली होती. अतिरेक्यांना शांततारक्षक बनवण्याच आव्हान त्यांनी लिलया पेललं. भारतविरोधी कुका परे हे त्याचे उदाहरण होते. डोवाल यांनी या अतिरेक्याला आपला सर्वात मोठा गुप्तचर बनवले होते. कुका परे उर्फ मोहम्मद युसूफ परे याला पाकिस्तानमध्ये प्रशिक्षण देण्यात आले होते. एकेकाळी तो 250 दहशतवाद्यांसह पाकिस्तानच्या विरोधात गेला होता. पारे यांनी जम्मू-काश्मीर अवामी लीग नावाचा पक्ष स्थापन केला. ते आमदारही झाले. 2003 मध्ये एका कार्यक्रमातून परतत असताना दहशतवाद्यांनी त्यांची हत्या केली होती.
साधारण १९९९ सालची गोष्ट आहे. इंडियन एअरलाइन्सचे IC-814 विमान काठमांडू येथून हायजॅक करण्यात आले. त्याला ऑपरेशन ब्लॅक थंडर असे नाव देण्यात आले. त्यानंतर दहशतवाद्यांशी वाटाघाटी कराव्या लागल्या. सरकारला एकच नाव आठवले. अजित डोवाल यांचे होते. त्यांना भारताकडून मुख्य वार्ताहर बनवण्यात आले. नंतर दहशतवाद्यांनी हे विमान कंदहारला नेले. यावेळी प्रवाशांना ओलीस ठेवण्यात आले.
