द्रविड वास्तुकलेने समृद्ध, समुद्रकिनारी उभे असलेले भारताचे प्राचीन मंदिर; 8 व्या शतकात केली उभारणी…

महाबलीपुरम येथील शोर मंदिर हे पल्लवकालीन द्रविड स्थापत्यशैलीचे अद्वितीय उदाहरण आहे. समुद्रकिनारी वसलेले हे मंदिर शिव-विष्णू परंपरेचा संगम आणि भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक मानले जाते.

• भारतात अनेक असे प्राचीन मंदिर आहेत ज्यांची खासियत त्यांना इतर मंदिरांतून वेगळी बनवते.
• यातीलच एक म्हणजे तामिळनाडूतील शोर मंदिर.
• समुद्राच्या अगदी जवळ उभारलेले हे मंदिर येथील द्रविड वास्तुकलेसाठी खास ओळखले जाते.

भारताच्या प्राचीन मंदिरांमध्ये शोर मंदिर याला एक वेगळी आणि मानाची ओळख आहे. तामिळनाडूतील महाबलीपुरम (मामल्लपुरम) येथे बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेले हे मंदिर धार्मिक श्रद्धेइतकेच भारतीय वास्तुकला, इतिहास आणि सांस्कृतिक परंपरेचे उत्कृष्ट प्रतीक मानले जाते. समुद्राच्या अगदी जवळ उभारलेले असल्यामुळे लाटांपासून संरक्षणासाठी परिसरात बंधारा उभारण्यात आला आहे. त्यामुळे या मंदिराचे ऐतिहासिक महत्त्व अधिक अधोरेखित होते.

इंडियन टुरिस्टची पहिली पसंत बनत आहे Vietnam, अवघ्या 50,000 रुपयांत घ्या लग्झरी ट्रिपची मजा

पल्लवकालीन वैभवाचा साक्षीदार

या मंदिराची उभारणी इ.स. ७०० ते ७२८ च्या दरम्यान पल्लव राजवंशातील राजा नरसिंहवर्मन द्वितीय यांच्या कारकिर्दीत झाली. त्या काळात पल्लव शासकांनी द्रविड स्थापत्यशैलीला नवे आयाम दिले. महाबलीपुरम हे त्यावेळी महत्त्वाचे सागरी व्यापारकेंद्र होते. किनाऱ्यावर उभे असलेले शोर मंदिर त्या समृद्धीचे आणि सांस्कृतिक वैभवाचे प्रतीक बनले.

शिव-विष्णू परंपरेचा संगम

धार्मिक दृष्टीने हे मंदिर प्रामुख्याने भगवान शिवाला समर्पित आहे. मंदिर परिसरात दोन शिवलिंग स्थापित आहेत, ज्यातून शैव परंपरेचे दर्शन घडते. त्याचबरोबर येथे भगवान विष्णूंची शेषशायी मूर्तीही आहे. त्यामुळे शैव आणि वैष्णव या दोन्ही परंपरांचा सुंदर मिलाफ येथे पाहायला मिळतो. समुद्राच्या सान्निध्यात उभे असलेले हे मंदिर निसर्ग आणि अध्यात्म यांच्यातील नातेही स्पष्ट करते.

द्रविड स्थापत्यशैलीचे अप्रतिम उदाहरण

ग्रॅनाइट दगडांपासून बांधलेले हे मंदिर द्रविड शैलीत उभारलेले आहे. उंच शिखर, भिंतींवरील कोरीव नक्षीकाम आणि परिसरात रांगेत उभ्या असलेल्या नंदीच्या मूर्ती यामुळे मंदिराचे सौंदर्य अधिक खुलते. कला, इतिहास आणि वास्तुकलेची आवड असलेल्या अभ्यासकांसाठी हे ठिकाण विशेष आकर्षणाचे केंद्र आहे.

‘सात पगोडे’ची गूढ कथा

या मंदिराशी संबंधित ‘सात पगोडे’ची एक प्रसिद्ध दंतकथा आहे. कथेनुसार, या परिसरात पूर्वी सात भव्य मंदिरे होती. त्यापैकी सहा मंदिरे समुद्रात बुडाली आणि आज केवळ शोर मंदिर शिल्लक आहे. २००४ च्या त्सुनामीनंतर समुद्रातून काही प्राचीन अवशेष सापडल्याने या कथेला काही प्रमाणात आधार मिळाला.

एकाच पर्वतावर 800 हून अधिक संगमरवर मंदिर, नक्षीकाम पाहून हैराण होतात लोक…

जागतिक वारसा दर्जा

महाबलीपुरम येथील स्मारकसमूहाला १९८४ मध्ये UNESCO कडून जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा देण्यात आला. शतकानुशतके समुद्री वारे, लाटा आणि नैसर्गिक आपत्तींचा सामना करूनही हे मंदिर आजही ठामपणे उभे आहे. त्या काळातील स्थापत्यकौशल्याची ही जिवंत साक्ष आहे. आज शोर मंदिर भारताच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैभवाचे प्रतीक म्हणून अभिमानाने उभे आहे.