रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
हेड नेक कॅन्सरची लक्षणे काय आहेत (फोटो सौजन्य - iStock)
भारतात सर्व कॅन्सर रुग्णांपैकी अंदाजे 26 % ते 30 % रुग्णांना हेड आणि नेक कॅन्सर आहे, ज्याचे प्रमुख कारण तंबाखू, गुटखा, बीडी,सिगरेटचे सेवन आणि इतर सवयींशी संबंधित आहे. हे प्रमाण इतर कर्करोगांच्या तुलनेत अधिक आहे. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) अंतर्गत IARC – Global Cancer Observatory नुसार जगभरात सुमारे 9.3 ते 9.5 लाख नवीन हेड आणि नेक कॅन्सरची प्रकरणे नोंदली गेली. देशात दरवर्षी सुमारे १० ते १२ लाख नवीन कर्करोगाचे रुग्ण आढळतात. यापैकी जवळपास ३० टक्के कर्करोग हे हेड ॲण्ड नेक कर्करोगाचे असतात.
Colorectal Cancer Awareness Month: पचनाच्या तक्रारी वारंवार होतात? सावधान! असू शकतात कॅन्सरचे संकेत
काय आहेत लक्षणे
तंबाखू, गुटखा, धूम्रपान, दारूचे व्यसन तसेच काही विषाणुजन्य संसर्ग ही या कॅन्सरची प्रमुख कारणं मानली जातात. विशेष म्हणजे हा कॅन्सर सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखला गेल्यास पूर्णपणे बरा होण्याची शक्यता अधिक असते.
तज्ज्ञांच्या मते, तोंडात तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ बरी न होणारी जखम, गालाच्या आत पांढरे किंवा लाल चट्टे, गिळताना त्रास होणे, सतत घसा दुखणे, मानेला गाठ येणे किंवा आवाजात बदल ही लक्षणे आढळल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
तज्ज्ञांचे म्हणणे
याबाबत माहिती देताना डॉ. प्रथमेश पै, प्रमुख – हेड अँड नेक कॅन्सर विभाग, ग्लेनईगल्स हॅास्पिटल, मुंबई यांनी सांगितले की, बहुतेक रुग्ण डॉक्टरांकडे येण्यास विलंब करतात. सुरुवातीच्या टप्प्यात आढळलेला हेड-नेक कॅन्सर ८० ते ९० टक्के प्रकरणांमध्ये यशस्वीरीत्या बरा होऊ शकतो. त्यामुळे तोंडातील कोणत्याही जखमेकडे दुर्लक्ष करु नका.
चेंबूर येथील झेन मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटलमधील सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. तनवीर अब्दुल मजीद यांनी तंबाखूच्या सवयींबाबत इशारा देताना सांगितले की,तंबाखू आणि दारूच्या व्यसनांमुळे हेड ॲण्ड नेक कॅन्सरचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. जनजागृती, नियमित तपासणी आणि सवयींमध्ये बदल हेच या कॅन्सरपासून संरक्षणाचे प्रभावी मार्ग आहेत.
कसा टाळता येईल धोका
हेड आणि नेक कॅन्सरचा धोका टाळता येऊ शकतो, यासाठी योग्य जीवनशैली आणि वेळोवेळी आरोग्य तपासणी करणे गरजेचे आहे. तंबाखू, गुटखा, खैनी, मावा, सुपारी,बीडी व सिगारेटचे सेवन हे या कॅन्सरला कारणीभूत घटक असून तंबाखूजन्य पदार्थांचे सेवन टाळणे हा प्रतिबंधाचा पहिला आणि प्रभावी उपाय आहे. दारूचे सेवन पूर्णपणे बंद करणे, तंबाखू आणि दारू, सुपारी यांचा एकत्रितरित्या वापर हा हेड ॲण्ज नेक कॅन्सरचा धोका अनेक पटींनी वाढवतो असेही डॉ. पै यांनी स्पष्ट केले.
मौखिक स्वच्छता राखणे आणि नियमित दंत तपासणी करून घेणे हेही प्रतिबंधाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. संतुलित व पोषक आहार, विशेषतः फळे व हिरव्या भाज्यांचा समावेश केल्यास शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. तोंडात किंवा घशात झालेली कोणतीही जखम, गाठ किंवा असामान्य बदल हे 2 ते 3 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ दिसून आल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य राहिल. विशेषतः पुर्वी तंबाखू सेवन करत असलेल्या व्यक्तींनी नियमित आरोग्य तपासणी करून घेण्याचा सल्ला डॉ. तनवीर यांनी दिला आहे.
जागतिक कर्करोग दिनानिमित्त तज्ज्ञांनी नागरिकांना आवाहन केले आहे की, कॅन्सरची भीती बाळगण्याऐवजी जागरूक राहावे, वेळेवर तपासणी करून घ्यावी आणि तंबाखूमुक्त जीवनशैली स्वीकारावी. लवकर निदान झाल्यास उपचार सुलभ होतात आणि रुग्णांचे जीवनमानही सुधारते.
