शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
Ovarian Cyst म्हणजे कॅन्सर नाही? रजोनिवृत्तीपूर्वी अंडाशयातील गाठींबाबत जाणून घ्या सविस्तर माहिती
Health Update: अंडाशयातील गाठी म्हटल्यावर अनेक महिलांना लगेच कर्करोगाची चिंता वाटू शकते. मात्र, अंडाशयात गाठ असणे म्हणजे कर्करोग असणे असे नाही. विशेषतः रजोनिवृत्तीपूर्वी आढळणाऱ्या बहुतांश अंडाशयातील गाठी कर्करोगजन्य नसतात. मात्र, कोणत्या परिस्थितीत या गाठींची अधिक बारकाईने तपासणी करणे आवश्यक आहे आणि कोणती लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
डॉ. स्निता सिनुकुमार, वरिष्ठ सल्लागार शल्यचिकित्सा कर्करोगतज्ज्ञ आणि HIPEC तज्ज्ञ यांच्या मते, सर्वप्रथम गाठ वारंवार केलेल्या अल्ट्रासाऊंड कायम राहते आहे किंवा तिचा आकार वाढतो आहे का, हे पाहिले जाते. तसेच, अल्ट्रासाऊंड गाठ कशी दिसते, हेही महत्त्वाचे असते. साधी, द्रवाने भरलेली गाठ आणि घन भाग, अनियमित भिंती किंवा आतील रक्तप्रवाह असलेली जटिल गाठ यामध्ये फरक असतो. गाठीमध्ये बोटासारखे वाढलेले भाग (papillary projections) किंवा अनेक कप्पे असणे, हीदेखील अधिक तपासणीची गरज दर्शवणारी लक्षणे आहेत.
लक्षणेही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. पोट फुगणे किंवा सूज येणे, pelvic pain, थोडेसे खाल्ल्यानंतरही पोट भरल्यासारखे वाटणे किंवा लघवी अथवा bowel habits मध्ये बदल होणे यांसारखी नवीन आणि सतत जाणवणारी लक्षणे डॉक्टरांच्या निदर्शनास आणून देणे आवश्यक आहे. कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना वजन कमी होणे, fatigue किंवा भूक कमी होणे याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.
Ovarian cyst चे मूल्यांकन करताना महिलेचे वय आणि menopausal status हे देखील तितकेच महत्त्वाचे असतात. Menopause नंतर abdominal ultrasound मध्ये आढळलेला cyst, विशेषतः तो complex असेल किंवा त्याचा आकार वाढत असेल, तर CT scan of the abdomen and pelvis आणि CA-125 सारख्या tumour markers च्या मदतीने पुढील evaluation करणे आवश्यक असते.
Family history देखील महत्त्वाची ठरू शकते. Ovarian, breast किंवा संबंधित cancers चा मजबूत family history असलेल्या किंवा BRCA अथवा Lynch syndrome mutation असलेल्या महिलांनी योग्य वैद्यकीय evaluation करून घेणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे, गाठी चा आकार केवळ एकट्याने तो कर्करोगजन्य आहे की नाही हे ठरवत नाही. गाठी चे अल्ट्रासाऊंड मधील स्वरूप, कालांतराने त्यात होणारे बदल, महिलेचे वय आणि menopausal status तसेच काही वेळा CA-125 सारख्या blood tests चा एकत्रित विचार करून निष्कर्ष काढला जातो. त्यामुळे अंडाशयातील गाठी आढळल्यास लगेच घाबरण्याची गरज नाही. मात्र, गाठी कसा दिसतो, त्यामध्ये कालांतराने बदल होत आहेत का आणि कोणतीही सतत जाणवणारी लक्षणे आहेत का, याकडे लक्ष देणे आणि गरजेनुसार डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
Ans: नाही. अंडाशयातील प्रत्येक गाठ म्हणजे कर्करोग असे नाही. विशेषतः रजोनिवृत्तीपूर्वी आढळणाऱ्या अनेक गाठी functional cysts असतात आणि त्या सौम्य स्वरूपाच्या असू शकतात.
Ans: मासिक पाळीच्या चक्रादरम्यान अंडे तयार होणे आणि बाहेर पडण्याच्या प्रक्रियेत काही वेळा द्रवाने भरलेली गाठ तयार होऊ शकते. अशा गाठींना functional ovarian cysts म्हटले जाते.
Ans: काही गाठींमध्ये कोणतीही लक्षणे नसतात. काही महिलांना पोटाच्या खालच्या भागात दुखणे, पोट फुगणे, मासिक पाळीत बदल, संभोगावेळी वेदना किंवा वारंवार लघवीची भावना जाणवू शकते.
