फोटो सौजन्य - Social Media
पृथ्वीवरील सर्वात गूढ आणि भीतीदायक ठिकाणांपैकी एक म्हणजे पॅसिफिक महासागरातील मैरियाना ट्रेंच. या महासागराच्या तळाशी लपलेली ही खोल खाई जवळपास 11,000 मीटर खोल आहे. तिच्या सर्वात खोल भागाला चॅलेंजर डीप असे म्हणतात. इतकी प्रचंड खोली आहे की जर माउंट एव्हरेस्ट येथे ठेवला, तरीही त्यावर 2 किमी पाणी उरेल. येथे पाण्याचा दाब इतका जास्त असतो की सामान्य माणूस काही सेकंदांतच चिरडला जाईल.
ही खाई कशी तयार झाली, हा प्रश्न खूप रंजक आहे. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर असलेल्या टेक्टॉनिक प्लेट्स सतत हालचाल करत असतात. पॅसिफिक प्लेट आणि फिलीपिन्स प्लेट यांच्या टक्करमुळे ही खोल खाई तयार झाली. या प्रक्रियेला सबडक्शन म्हणतात. लाखो वर्षांच्या या हालचालींमुळे समुद्राच्या तळाशी एक विशाल ‘V’ आकाराची दरी निर्माण झाली आणि त्यालाच आपण मैरियाना ट्रेंच म्हणतो.
या अत्यंत कठीण परिस्थितीतही जीवन अस्तित्वात आहे, ही गोष्ट सर्वात आश्चर्यकारक आहे. सूर्यप्रकाश पोहोचत नाही, तापमान खूप कमी असते आणि दाब अत्यंत जास्त असतो. तरीही येथे काही विचित्र जीव आढळतात. उदाहरणार्थ, अॅम्फिपॉड्स नावाचे छोटे श्रिंपसारखे जीव येथे मोठ्या आकारात दिसतात. ‘सी पिग्स’ नावाचे समुद्री काकडीसारखे जीव चिखलात राहून अन्न शोधतात. तसेच स्नेलफिशसारखे प्राणी या खोल समुद्रात शिकारी म्हणून वावरतात.
या गडद जगात बायोल्युमिनेसन्स म्हणजेच स्वतः प्रकाश निर्माण करणारे जीवही आढळतात. काही जेलीफिश किंवा मासे स्वतःच प्रकाश तयार करून शिकार करतात किंवा स्वतःचे संरक्षण करतात. त्यामुळे पूर्ण अंधारातही हे जग चमकत असल्यासारखे दिसते.
इतिहासात एचएमएस चॅलेंजर या जहाजाने 1870 च्या सुमारास प्रथमच समुद्राची खोली मोजण्याचा प्रयत्न केला. नंतर 1960 मध्ये डॉन वॉल्श आणि जॅक पिकार्ड यांनी या खोलीत प्रत्यक्ष उतरण्याचा पराक्रम केला. आधुनिक काळातही काहीच लोक या ठिकाणी पोहोचू शकले आहेत.
आजही या गूढ जगाचा मोठा भाग अजून अनोळखी आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, येथे अजूनही अनेक अनोखे जीव सापडण्याची शक्यता आहे. मैरियाना ट्रेंच आपल्याला दाखवते की पृथ्वीवर अजूनही अनेक रहस्ये दडलेली आहेत आणि त्यांचा शोध घेणे बाकी आहे.
