गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य सोशल मीडिया
जिल्ह्याचा सर्वांत मोठा जलस्रोत असलेल्या तोतलाडोह धरणातील पाणीसाठा अवघा २५.३३ टक्क्यांवर आला आहे. पाण्याची उपलब्धता चिंताजनक असताना सुरू असलेल्या या प्रकारामुळे जलसंपत्तीच्या नियोजनावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर जलसंपदा विभागाने पाणीचोरी रोखण्यासाठी कठोर पावले उचलण्याची तयारी सुरू केली आहे.
नागपूर विभागातील १६ प्रमुख धरणांमध्ये सध्या एकूण ४३०३.४२ दलघमी म्हणजेच ५८.७४ टक्के जलसाठा शिल्लक आहे. गतवर्षीच्या तुलनेत यंदा जलसाठ्‌यात ५ ते ६ टीएमसीची घट नोंदवली आहे. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचे काटेकोर नियोजन करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
Energy: ऊर्जा सुरक्षा आणि पर्यावरणाचा समतोल! भारतासाठी भूमिगत कोळसा खाणकाम ठरणार महत्त्वाचा पर्याय
कन्हान नदी तसेच नवेगाव-खैरी धरणापासून कन्हान जलशुद्धीकरण केंद्रापर्यंतच्या सुमारे ३२ किलोमीटरच्या प्रवाह क्षेत्रात काही शेतकऱ्यांकडून थेट पंप लावून पाण्याचा उपसा केला जात असल्याच्या तक्रारी जलसंपदा विभागाकडे प्राप्त झाल्या आहेत. सिंचनासाठी कालव्यांमध्ये सोडलेले पाणी शेवटच्या टोकापर्यंत पोहोचत नसल्याचेही निदर्शनास आले आहे.
पाणी वळवण्यासाठी काही ठिकाणी पाईपलाईन फोडल्याचे तर काही ठिकाणी चर खोदून पाण्याचा प्रवाह शेतांकडे वळवल्याचे समोर आले आहे, यापूर्वी पेंचच्या २३०० मिमी व्यासाच्या मुख्य जलवाहिनीला तीन वेगवेगळ्या ठिकाणी जाणीवपूर्वक गळती निर्माण करून पाणी वळविण्याचे प्रकारही उघडकीस आले होते.
महापालिकेकडून पेंच आणि कन्हान नदीतून दररोज ७३० ते ७५० एमएलडी कच्चे पाणी उचलले जाते. यामध्ये पेंचच्या चार जलशुद्धीकरण केंद्रांतून सुमारे ५२० एमएलडी तर कन्हान जलशुद्धीकरण केंद्रातून २२० एमएलडी पाणीपुरवठा केला जातो. मात्र, एका अहवालानुसार उचलण्यात येणाऱ्या एकूण पाण्यापैकी सुमारे २५५ एमएलडी म्हणजेच ३५ ते ४० टक्के पाणी गळती आणि चोरीमुळे वाया जात आहे. पाण्याची वाढती गरज लक्षात घेता ही बाब अत्यंत गंभीर मानली जात आहे.
नदी आणि कालव्यांपुरतीच पाणी चोरी मर्यादित नसून शहरातही अनधिकृत नळजोडण्यांच्या माध्यमातून पाण्याची चोरी होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. महापालिका आणि ऑरेंज सिटी वॉटरने जून-जुलै २०२५ मध्ये राबवलेल्या विशेष मोहिमेत ५ हजारांहून अधिक अवैध नळजोडण्या तोडल्या होत्या.
यामध्ये २,५६६ नळजोडण्या पूर्णपणे अनधिकृत होत्या. ३६२ प्रकरणांत मीटरच्या आधीच पाणी घेऊन चोरी केली जात असल्याचे आढळले तर १,६४२ ठिकाणी दुहेरी नळजोडण्या आढळल्या. आसीनगर झोनमध्ये सर्वाधिक १,००३ अनधिकृत नळजोडण्या आढळल्या होत्या. या आकडेवारीवरून शहरातील पाणीचोरीचे मोठे जाळे समोर आले होते.
