गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
चाणक्य नीतीमध्ये जीवनाशी संबंधित व्यावहारिक गोष्टींचे तपशीलवार वर्णन केले आहे. आचार्य चाणक्य यांचे शब्द आजच्या काळातही समर्पक असल्याचे सांगितले जाते. जेव्हा एखादी व्यक्ती गोंधळलेल्या स्थितीत असते तेव्हा तो चाणक्य नीतीच्या मदतीने स्पष्टता प्राप्त करू शकतो. आचार्य चाणक्य यांनी अशा ठिकाणांबद्दल सांगितले आहे जिथे माणसाने एक दिवसही राहू नये. अशा ठिकाणी घर बांधणाऱ्याला अधिक दुःखाचा सामना करावा लागतो. चाणक्य नीतीमध्ये कोणत्या ठिकाणी राहू नये असे सांगण्यात आले आहे ते सविस्तर जाणून घेऊया.
धनिकः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसे वसेत।।
आचार्य चाणक्य म्हणतात की, जेथे शेठ नाही, वेदपठण करणारा विद्वान, राजा आणि वैद्य नाही, जेथे नदी नाही अशा ठिकाणी एक दिवसही राहू नये. चाणक्य नीतीमध्ये म्हटले आहे-
ज्या शहरात किंवा गावात कोणी श्रीमंत नाही
असा देश जिथे राजा किंवा सरकार नाही
ज्या देशात वेद जाणणारा विद्वान माणूस नाही
ज्या शहरात वैद्य किंवा डॉक्टर नाही
अशी जागा जिथे नदी वाहत नाही किंवा पाण्याचा स्रोत नाही.
या पाच ठिकाणी राहून उपयोग नाही. कारण या सर्व गोष्टी सुखी जीवनासाठी आवश्यक असतात आणि आपत्कालीन परिस्थितीत माणूस त्यांचा आधार घेतो. आर्थिक संकटाच्या वेळी श्रीमंत व्यक्तीकडूनच मदत घेतली जाऊ शकते. विधींना विद्वान पुरोहिताची गरज असते. शांततापूर्ण आणि सुव्यवस्थित राज्यासाठी कार्यक्षम राजा किंवा सरकार आवश्यक असते. तसेच आजारी असताना नदी किंवा जलस्त्रोतासाठी डॉक्टर व पाणीपुरवठ्याची गरज भासते.
जिथे उपजीविका नाही तिथे जगू नये
लोकयात्रा, भय, लज्जा, धार्मिकता, त्याग.
पंच यात्रा न विद्यान्ते न कुर्यात्तत्र संगतिम् ।
चाणक्य नीतीमध्ये असे म्हटले आहे की, जिथे उपजीविका नाही, जिथे लोकांमध्ये भीती, लाज, औदार्य आणि दान करण्याची प्रवृत्ती नाही अशा ठिकाणी राहू नये. आचार्य चाणक्य यांनी कोणत्या ठिकाणी निवास करू नये याबद्दल तपशीलवार वर्णन केले आहे –
ज्या ठिकाणी उपजीविकेचे साधन नाही किंवा व्यवसायासाठी अनुकूल परिस्थिती नाही.
सार्वजनिक लज्जा किंवा कोणत्याही प्रकारची भीती नसलेली ठिकाणे
ज्या ठिकाणी दान किंवा त्यागाची भावना असलेले लोक राहत नाहीत
ज्या ठिकाणी कायद्याचा आणि समाजाचा धाक नाही
आणि अशी ठिकाणे जिथे लोकांना दान कसे करावे हे माहीत नाही
आचार्य चाणक्य सांगतात की, या ठिकाणी राहून माणसाला सन्मान मिळत नाही, त्यामुळे त्याला येथे राहणे कठीण होते. कोणत्याही व्यक्तीने आपल्या निवासासाठी अशी जागा निवडली पाहिजे जिथे तो आपल्या कुटुंबासह ऐहिक साधनांचा आनंद घेऊ शकेल आणि व्यावहारिक जीवन जगू शकेल.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तू, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/ बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navrashtra या तथ्यांची पुष्टी करु शकत नाही)
