शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
रामायणकालीन वारसा आणि नैसर्गिक सौंदर्य हिंदू महाकाव्य रामायणात श्रीलंकेचा इतिहास आणि भौगोलिक संदर्भ अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात. माता सीतेचा शोध घेण्यासाठी जेव्हा प्रभू श्रीरामांचे परमभक्त हनुमान समुद्रावरून उड्डाण करून लंका नगरीत पोहोचले, तेव्हा त्यांनी ज्या ज्या ठिकाणी पाऊल ठेवले, ती ठिकाणे आज श्रीलंकेत पवित्र तीर्थक्षेत्रे बनली आहेत. श्रीलंकेतील ‘रामायण ट्रेल’ (Ramayana Trail) मधील हनुमान मंदिरे केवळ धार्मिक श्रद्धेची केंद्रे नसून, पर्यटकांना भुरळ घालणारी सुंदर पर्यटन स्थळेही आहेत.
श्रीलंकेतील प्रमुख आणि प्रसिद्ध हनुमान मंदिरांची माहिती देणारा हा विशेष लेख:
श्रीलंकेच्या मध्य प्रांतातील रामबोडा (Ramboda) भागात, कॅंडी-नुवारा एलिया महामार्गावर एका उंच टेकडीवर हे भव्य मंदिर वसलेले आहे.
स्थानिक समजुतींनुसार, माता सीतेचा शोध घेत असताना हनुमानाने श्रीलंकेच्या भूमीवर जेथे पहिल्यांदा पाऊल ठेवले, तो हाच परिसर आहे. येथेच त्यांनी थोडी विश्रांती घेतली होती. तमिळ भाषेत रामबोडाला ‘रामपडई’ असेही म्हणतात, ज्याचा अर्थ ‘रामाची सेना’ असा होतो; असे मानले जाते की रावणाविरुद्धच्या युद्धापूर्वी श्रीरामांनी आपली सेना येथेच एकत्र केली होती.
या मंदिराचे मुख्य आकर्षण म्हणजे भगवान हनुमानाची १६ ते १८ फूट उंच काळ्या ग्रॅनाइट दगडापासून बनवलेली भव्य मूर्ती. ही संपूर्ण श्रीलंकेतील हनुमानाची सर्वात मोठी मूर्ती आहे.
हे मंदिर ‘कोतमले जलाशया’च्या (Kotmale Reservoir) अगदी वरच्या बाजूला डोंगरांच्या कुशीत स्थित आहे. येथून आजूबाजूच्या हिरव्यागार चहाच्या बागा आणि धुक्याची चादर पांघरलेले डोंगर अतिशय नयनरम्य दिसतात.
हे हनुमानाचे भव्य आधुनिक मंदिर चिन्मय मिशन श्रीलंका द्वारे बांधण्यात आले असून १९९९-२००१ दरम्यान त्याची स्थापना झाली.
नुवारा एलिया जवळील प्रसिद्ध ‘सीता अम्मन मंदिर’ (जे रामायण काळातील अशोक वाटिका मानले जाते) या परिसरातही हनुमानाचा मोठा प्रभाव पाहायला मिळतो.
या मंदिराशेजारी वाहणाऱ्या नदीकाठच्या खडकांवर भगवान हनुमानाचे विशाल पाऊलखुणा (Footprints) आजही पाहायला मिळतात. असे मानले जाते की जेव्हा हनुमानाने सीतेची भेट घेऊन तिला श्रीरामांची अंगठी दिली, तेव्हा त्यांनी आपले विराट रूप प्रकट केले होते, ज्याच्या दबावामुळे खडकावर हे ठसे उमटले.
श्रीलंकेची राजधानी कोलंबोजवळील ‘माउंट लॅव्हिनिया’ येथे हे विशेष मंदिर आहे. हे श्रीलंकेतील एकमेव असे मंदिर आहे जिथे हनुमानाच्या पंचमुखी (पाच तोंडे असलेल्या) रूपाची पूजा केली जाते. याशिवाय, संपूर्ण जगात केवळ याच हनुमान मंदिरासाठी स्वतंत्र लाकडी रथ (Chariot) उपलब्ध आहे, जो उत्सवादरम्यान मिरवणुकीसाठी वापरला जातो.
लक्ष्मण युद्धादरम्यान मूर्च्छित पडले तेव्हा हनुमानाने द्रोणागिरी पर्वतावरून आणलेल्या संजीवनी बुटीचा एक तुकडा श्रीलंकेतील ज्या भागात पडला, तो भाग आज ‘रितीगला’ आणि ‘हाकागाला बॉटनिकल गार्डन’ म्हणून ओळखला जातो. येथील वनस्पती आणि औषधी आजही आजूबाजूच्या जंगलांपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या आहेत.
हनुमानाने जेव्हा आपल्या पेटत्या शेपटीने रावणाची लंका दहन केली, तेव्हा लंका दहन झालेल्या भागाची माती आजही काळी आणि भाजलेली दिसते, तो परिसर म्हणजे उस्सनगोडा राष्ट्रीय उद्यान.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: रामबोडा येथील श्री भक्त हनुमान मंदिर हे श्रीलंकेतील प्रसिद्ध हनुमान मंदिरांपैकी एक आहे.
Ans: हे मंदिर श्रीलंकेच्या मध्य प्रांतात, कॅंडी ते नुवारा एलिया मार्गावरील रामबोडा परिसरात आहे.
Ans: रामबोडा हनुमान मंदिर, सीता अम्मन मंदिर आणि रामायणाशी संबंधित इतर धार्मिक व नैसर्गिक स्थळांना या प्रवासात भेट देता येते.
