बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
महाराष्ट्रात प्रचलित पंचांगानुसार २०२६ मध्ये श्रावण महिन्याची सुरुवात १३ ऑगस्टपासून झाली आहे आणि ११ सप्टेंबरला समाप्त होणार आहे. या कालावधीत पाच गुरुवार येत आहेत. १३ ऑगस्ट, २० ऑगस्ट, २७ ऑगस्ट, ३ सप्टेंबर आणि १० सप्टेंबर. या पाचही गुरुवारी श्रद्धेनुसार स्वामी समर्थांची सेवा, नामस्मरण, तारक मंत्राचे पठण, गुरुचरित्राचे वाचन तसेच बृहस्पती पूजन करता येते.
‘गुरू’ हा शब्द केवळ एखाद्या व्यक्तीसाठी वापरला जात नाही, तर अज्ञानातून ज्ञानाकडे नेणाऱ्या तत्त्वाचे प्रतीक म्हणूनही त्याकडे पाहिले जाते. गुरुवार हा गुरू-तत्त्वाला समर्पित दिवस मानला जातो. त्यामुळे या दिवशी देवगुरु बृहस्पती, दत्तगुरू आणि आपल्या श्रद्धेतील सद्गुरूंची उपासना करण्याची परंपरा आहे.
श्रावणातील वातावरणच भक्तिमय असल्यामुळे या काळात केलेली साधना मनाला स्थैर्य, सकारात्मकता आणि आत्मिक समाधान देणारी ठरते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
श्रावणाची सुरुवातच गुरुवारी होत असल्यामुळे या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. घरातील देवघर स्वच्छ करून श्री स्वामी समर्थ किंवा आपल्या आराध्यदेवतेची पूजा करावी. स्वामींच्या प्रतिमेसमोर तुपाचा दिवा लावून फुले अर्पण करावीत. ‘श्री स्वामी समर्थ’ या नामाचा जप करावा. शक्य असल्यास तारक मंत्राचे पठण किंवा स्वामी चरित्राचे वाचन करावे.
दुसऱ्या गुरुवारी साधनेत सातत्य ठेवण्याला महत्त्व देता येते. या दिवशी बृहस्पती देवांचे पूजन करून ज्ञान, बुद्धी, विवेक आणि योग्य मार्गदर्शनासाठी प्रार्थना केली जाते. विद्यार्थी, नोकरी-व्यवसाय करणारे आणि जीवनातील महत्त्वाचे निर्णय घेणारे व्यक्ती या दिवशी विशेष प्रार्थना करतात. श्रद्धेनुसार पिवळ्या रंगाचे फूल किंवा नैवेद्य अर्पण केला जातो.
तिसऱ्या गुरुवारी गुरुचरित्र, स्वामी चरित्र किंवा आध्यात्मिक ग्रंथांचे वाचन करण्याची परंपरा काही भक्तांमध्ये आहे.
घरातील वातावरण शांत आणि प्रसन्न राहावे, कुटुंबात परस्पर प्रेम वाढावे आणि संकटांचा सामना करण्यासाठी मानसिक बळ मिळावे, यासाठी स्वामींचे नामस्मरण केले जाते.
श्रावणातील चौथा गुरुवार हा साधना अधिक दृढ करण्याचा दिवस मानता येतो. या दिवशी स्वामी समर्थांची पूजा करून गरजूंना अन्नदान, वस्त्रदान किंवा आपल्या क्षमतेनुसार मदत करण्याचा संकल्प केला जाऊ शकतो. धार्मिक परंपरेत सेवा आणि दान यांना भक्तीचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते. त्यामुळे केवळ पूजा न करता एखाद्या गरजू व्यक्तीला मदत करणे हीदेखील अर्थपूर्ण साधना ठरू शकते.
हा २०२६ मधील श्रावणाचा शेवटचा गुरुवार आहे. या दिवशी मागील चार गुरुवारांप्रमाणे पूजा, नामस्मरण आणि वाचन करून श्रावणातील साधनेची सांगता करता येते. या दिवशी केलेल्या साधनेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करून पुढील काळातही चांगले आचरण, सकारात्मक विचार आणि सेवाभाव कायम ठेवण्याचा संकल्प करणे महत्त्वाचे आहे.
स्वामी समर्थांची उपासना करण्यासाठी मोठ्या विधीची आवश्यकता असतेच असे नाही. श्रद्धेने आणि सात्त्विक भावनेने केलेले नामस्मरणही भक्तीसाधनेचा भाग मानले जाते.
सकाळी लवकर उठून स्नान करून देवघर स्वच्छ करावे.
स्वामी समर्थांच्या प्रतिमेसमोर दिवा लावावा.
फुले आणि हार अर्पण करावा.
स्वामींचे नामस्मरण करावे.
‘श्री स्वामी समर्थ’ या मंत्राचा जप करावा.
तारक मंत्राचे पठण करावे.
स्वामी चरित्र किंवा संबंधित धार्मिक ग्रंथाचे वाचन करावे.
आपल्या क्षमतेनुसार अन्नदान किंवा गरजूंना मदत करावी.
शेवटी आरती करून प्रसाद वाटावा.
गुरुवार हा देवगुरु बृहस्पतींना समर्पित मानला जातो. हिंदू धार्मिक परंपरेत बृहस्पती हे ज्ञान, बुद्धी, धर्म, विद्या आणि सदाचाराशी जोडले गेले आहेत. या दिवशी बृहस्पती देवांचे पूजन करताना पिवळी फुले, हळद, हरभरा डाळ किंवा गूळ यांसारख्या वस्तू श्रद्धेनुसार अर्पण केल्या जातात. काही भाविक गुरुवारी उपवासही करतात. मात्र उपवास करणे बंधनकारक नाही. आपल्या प्रकृतीनुसार आणि क्षमतेनुसार साधना करणे अधिक योग्य आहे.
श्रावणी गुरुवारी स्वामी समर्थ किंवा आपल्या आराध्यदेवतेला श्रद्धेनुसार गोड नैवेद्य दाखवता येतो. बेसन लाडू, शिरा, गूळ-खोबरे, केळी किंवा इतर सात्त्विक पदार्थ नैवेद्य म्हणून ठेवले जातात. नैवेद्यापेक्षा त्यामागील भक्तिभावाला अधिक महत्त्व आहे, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
अनेक भक्तांसाठी ‘श्री स्वामी समर्थ’ हे नाम मानसिक आधार देणारे आहे. अडचणीच्या काळात नामस्मरण केल्याने मन स्थिर राहण्यास मदत होते, असा भक्तांचा अनुभव आहे.
श्रावणातील गुरुवारी काही काळ मोबाईल, अनावश्यक चिंता आणि धावपळीपासून दूर राहून शांतपणे नामस्मरण करणे हीदेखील मनाला प्रसन्न करणारी साधना ठरू शकते.
२०२६ मध्ये महाराष्ट्रातील श्रावणात पाच गुरुवार येत असल्याने भाविकांना या पाचही दिवसांत सातत्याने साधना करण्याची संधी मिळणार आहे. १३ ऑगस्टपासून सुरू होणाऱ्या पहिल्या गुरुवारापासून १० सप्टेंबरच्या शेवटच्या गुरुवारापर्यंत स्वामी समर्थांचे नामस्मरण, बृहस्पती पूजन, धार्मिक वाचन आणि सेवाभाव यांचा संकल्प करता येईल.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: सकाळी स्नान करून देवघर स्वच्छ करावे. स्वामी समर्थांच्या प्रतिमेसमोर दिवा लावून फुले अर्पण करावीत. ‘श्री स्वामी समर्थ’ नामस्मरण, तारक मंत्राचे पठण आणि आरती करता येते.
Ans: बेसन लाडू, शिरा, गूळ-खोबरे, केळी किंवा घरात तयार केलेला सात्त्विक गोड पदार्थ नैवेद्य म्हणून अर्पण करता येतो
Ans: भक्तांच्या श्रद्धेनुसार ‘श्री स्वामी समर्थ’ नामस्मरणामुळे मनाला आधार, शांतता आणि सकारात्मकतेची अनुभूती मिळते.
