शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
आत्मा आणि परमात्मा म्हणजे नक्की काय (फोटो सौजन्य - ChatGPT)
महर्षी अत्रि आणि सूर्यग्रहणाची कथा; जाणून घ्या वैदिक परंपरेतील खगोलशास्त्राचा इतिहास
नक्की यातील फरक काय?
जेव्हा आपण एक भांडे घेऊन ते समुद्राच्या पाण्याने भरतो, तेव्हा आपण भांड्यातील पाण्याला आत्मा आणि बाहेरील विशाल सागराला परमात्मा म्हणतो. आत्मा, जो परमात्म्याचा एक अंश आहे, तो शरीरात वास करतो, जसे अथांग सागराचे काही थेंब भांड्यात सामावलेले असतात. हे दृष्टांत समजून घेण्यासाठी, कबीरदास नक्की काय म्हणतात ते आधी जाणून घेऊया.
पाण्यात एक भांडे आहे, आणि भांड्यात पाणी आहे, आणि पाणी आत आणि बाहेर आहे
भांडे फुटले, आणि पाणी पाण्यात सामावलेले आहे, असे ज्ञानी लोक म्हणतात
जर आपण आपल्या शरीराला एक भांडे मानले, तर आपली इंद्रिये, मन आणि अहंकार या त्याच्या जाड भिंती आहेत. ज्या क्षणी कोणत्याही कारणाने भांड्याच्या भिंती फुटतात, त्या क्षणी मानवाचा आत्मा परम तत्त्वामध्ये विलीन होतो. जगातील प्रत्येक गोष्ट, मग ती सूक्ष्म असो वा स्थूल, ईश्वरच आहे. ईश्वराच्या ऊर्जेशिवाय विश्वाचे कार्य अशक्य आहे; संपूर्ण विश्व एकाच ऊर्जेद्वारे चालवले जात आहे.
Cow in Hinduism: गायीला अनघा ‘ही’ उपमा का मिळाली? जाणून घ्या धार्मिक महत्त्व आणि गोमातेचे पावित्र्य
कबीरदासांचे म्हणणे
कबीरदास आत्मज्ञानाबद्दल असेही म्हणतात की, आत्मज्ञानाशिवाय सर्व काही निःशब्द आहे, मग ती मथुरा असो वा काशी. आत्मा आणि ईश्वर ही दोन नव्हे, तर एकाच परम तत्त्वाची दोन नावे आहेत. जेव्हा महाप्रलय येतो, तेव्हा संपूर्ण जग नष्ट होते, परंतु जे मागे राहते, ते त्याचे खरे स्वरूप कधीही नष्ट होत नाही. ज्यातून सर्व जीव उत्पन्न होतात, ज्यात सर्व स्थित आहेत आणि ज्यात सर्व विलीन होतात, त्या ईश्वराच्या खऱ्या स्वरूपाला मी पुन्हा पुन्हा नमन करतो.
तुम्हाला जर या दोघांंमधील फरक कळून घ्यायचा असेल तर अध्यात्मातील अनेक पुस्तकं आहेत जी तुम्ही वाचू शकता. यातील अगदी सहज फरक आम्ही या लेखातून तुमच्यापर्यंत पोहचविण्याचा प्रयत्न केला आहे. यामध्ये कोणतीही अंधश्रद्धा पसरविण्याचा आमचा हेतू नाही.
