बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
राजस्थान… वाळवंट, राजवाडे, किल्ले आणि शौर्यगाथांसाठी ओळखलं जाणारं राज्य. पण याच राजस्थानमध्ये एक असं गाव आहे, ज्याचं नाव घेतलं की आजही अनेकांच्या अंगावर काटा येतो. हे गाव म्हणजे जैसलमेरपासून सुमारे १८ किलोमीटर अंतरावर असलेलं कुलधरा. दिवसा पर्यटकांनी गजबजलेलं हे गाव रात्री मात्र भुताटकी आणि अलौकिक घटनांच्या कथांसाठी प्रसिद्ध आहे. पण या गावामागचं सत्य नेमकं काय आहे? हे गाव खरंच शापित आहे का? आणि एका रात्रीत संपूर्ण गाव रिकामं कसं झालं?
अठराव्या शतकात जैसलमेर परिसरात पालीवाल ब्राह्मणांची अनेक समृद्ध गावं होती. त्यापैकी कुलधरा हे सर्वात विकसित आणि संपन्न गाव मानलं जात होतं. वाळवंटी प्रदेश असूनही पालीवाल समाजाने अत्यंत प्रगत जलव्यवस्थापन पद्धती विकसित केल्या होत्या. शेती, व्यापार आणि सामाजिक व्यवस्थेमुळे कुलधरा भरभराटीला आलं होतं. गावात शेकडो कुटुंबं राहत होती आणि परिसरातील आर्थिक केंद्र म्हणून त्याची ओळख होती.
काय आहे वेद-पुराणांमधील अश्वमेध यज्ञ? या पौराणिक आणि ऐतिहासिक विधीमागील सत्य जाणून घ्या!
पण या समृद्धीवर एका व्यक्तीची वाईट नजर पडली. लोककथांनुसार, त्या काळी जैसलमेर संस्थानचा दिवाण सालिमसिंह अत्यंत क्रूर आणि सत्तेचा गैरवापर करणारा अधिकारी होता. असं सांगितलं जातं की त्याची नजर कुलधरातील एका सुंदर तरुणीवर पडली. तिला मिळवण्यासाठी त्याने गावकऱ्यांवर दबाव आणण्यास सुरुवात केली. एवढंच नाही तर त्याने लग्नासाठी धमकी दिली आणि मागणी न मानल्यास गाव उद्ध्वस्त करण्याचा इशाराही दिला.
या परिस्थितीत कुलधरा आणि आसपासच्या ८४ पालीवाल गावांचे प्रमुख एकत्र आले. आपल्या मुलीचा सन्मान आणि समाजाची प्रतिष्ठा वाचवण्यासाठी त्यांनी एक अभूतपूर्व निर्णय घेतला. एका रात्रीत हजारो लोकांनी आपली घरं, शेतं आणि संपत्ती सोडली आणि गाव कायमचं रिकामं केलं. जाताना त्यांनी कथितरित्या असा शाप दिला की, “या गावात पुन्हा कोणीही कायमस्वरूपी वस्ती करू शकणार नाही.”
इतिहासकार मात्र या घटनेकडे वेगळ्या दृष्टीने पाहतात. अनेक संशोधकांच्या मते, सततचा दुष्काळ, पाण्याची कमतरता, बदलते व्यापारी मार्ग आणि आर्थिक अडचणी यांमुळे पालीवाल समाजाने स्थलांतर केलं असावं. सालिमसिंहची कथा लोकपरंपरेत लोकप्रिय असली तरी तिचे ठोस ऐतिहासिक पुरावे मर्यादित आहेत.
मात्र रहस्य इथेच संपत नाही. आजही कुलधरामध्ये रात्री विचित्र आवाज ऐकू येतात, सावल्या दिसतात, पावलांचे आवाज जाणवतात, असे अनेक दावे केले जातात. काही पॅरानॉर्मल संशोधन पथकांनी येथे तपासही केले आहेत. त्यामुळे कुलधरा हे भारतातील सर्वात रहस्यमय आणि कथित भुताटकी ठिकाणांपैकी एक मानलं जातं.
आज कुलधरा हे एक महत्त्वाचं पर्यटनस्थळ आहे. भग्नावस्थेतील घरे, ओस पडलेल्या गल्ल्या आणि शांततेत दडलेला इतिहास पर्यटकांना भूतकाळात घेऊन जातो. शाप, लोककथा आणि ऐतिहासिक वास्तव यांच्या सीमारेषेवर उभं असलेलं कुलधरा आजही एक अनुत्तरित प्रश्न बनून राहिलं आहे—हे गाव खरंच शापित आहे, की इतिहासाने निर्माण केलेलं एक विलक्षण गूढ?
