Safe Motherhood Day: केवळ प्रसूती नाही, तर मातेच्या आरोग्याचाही उत्सव! जाणून घ्या कस्तुरबा गांधींच्या जयंतीशी काय या दिवसाचं नातं? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
National Safe Motherhood Day 2026 India : एका मुलाला जन्म देणे ही जगातील सर्वात सुंदर पण तितकीच आव्हानात्मक प्रक्रिया आहे. भारतासारख्या विकसनशील देशात आजही अनेक मातांना प्रसूतीदरम्यान योग्य सोयीसुविधा अभावी आपला जीव गमवावा लागतो. हीच परिस्थिती बदलण्यासाठी आणि माता मृत्यूचे प्रमाण शून्यावर आणण्यासाठी दरवर्षी ११ एप्रिल रोजी ‘राष्ट्रीय सुरक्षित मातृत्व दिन’ (National Safe Motherhood Day) साजरा केला जातो. २००३ मध्ये ‘व्हाईट रिबन अलायन्स इंडिया’च्या पुढाकाराने भारत सरकारने या दिवसाची अधिकृत घोषणा केली होती. विशेष म्हणजे, भारत हा असा पहिला देश आहे ज्याने सुरक्षित मातृत्वासाठी राष्ट्रीय स्तरावर एक दिवस समर्पित केला आहे.
११ एप्रिल हा दिवस निवडण्याचे मुख्य कारण म्हणजे कस्तुरबा गांधी. त्यांनी मातृत्वाचा आदर्श घालून दिला आणि सामाजिक आरोग्यासाठी आयुष्य वेचले. त्यांच्या जयंतीचे औचित्य साधून भारतीय महिलांच्या सुरक्षित मातृत्वाचा हक्क अधोरेखित केला जातो. गर्भधारणेपासून प्रसूतीपर्यंत आणि त्यानंतरच्या काळजीपर्यंत महिलेला मिळणारी वैद्यकीय मदत हा तिचा मूलभूत हक्क आहे, हे या दिवसातून पटवून दिले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran No Talks : इस्लामाबाद किल्ल्यासारखं सजवलं, पण पाहुणेच गायब; इराणचा शांतता चर्चेला सणसणीत नकार, त्यात पाकिस्तानचा अपमान
गेल्या काही वर्षांत भारताने माता मृत्यूदर कमी करण्यात मोठे यश मिळवले आहे. १९९० मध्ये माता मृत्यूदर प्रति १ लाख जिवंत जन्मामागे ५०८ होता, तो २०२३-२४ पर्यंत ११० च्या खाली आला आहे. २०२६ पर्यंत हे प्रमाण ७० पेक्षा कमी करण्याचे (SDG Target) भारताचे उद्दिष्ट आहे. मात्र, आजही दुर्गम भागात रक्तक्षय (Anemia), उच्च रक्तदाब आणि प्रसूतीनंतर होणारा रक्तस्त्राव यांमुळे महिलांचे प्राण जातात. यावर मात करण्यासाठी ‘प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना’ (PMMVY) आणि ‘जननी सुरक्षा योजना’ (JSY) यांसारख्या सरकारी योजनांमधून आर्थिक आणि वैद्यकीय मदत पुरवली जात आहे.
National Safe Motherhood Day is being observed to enforce that women must have the availability and adequate access to care during pregnancy, childbirth and postnatal services pic.twitter.com/8YMEhw71rJ — DD News (@DDNewslive) April 11, 2021
credit – social media and Twitter
१. नियमित आरोग्य तपासणी (ANC): गर्भधारणेच्या सहा महिन्यांच्या आत किमान एक आणि संपूर्ण काळात किमान चार तपासण्या करणे अनिवार्य आहे.
२. योग्य पोषण: गरोदरपणात लोह (Iron), फॉलिक ॲसिड आणि कॅल्शियमयुक्त आहाराचे सेवन करणे गरजेचे आहे, जेणेकरून बाळ आणि माता दोघांचेही आरोग्य चांगले राहील.
३. संस्थात्मक प्रसूती: घरच्या घरी प्रसूती करणे टाळून सरकारी किंवा खासगी रुग्णालयातच प्रसूती करावी. यामुळे अचानक उद्भवणारी गुंतागुंत डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली हाताळता येते.
४. लसीकरण: गरोदरपणात द्यावयाची धनुर्वाताची (Tetanus) लस आणि प्रसूतीनंतर बाळाचे संपूर्ण लसीकरण वेळेवर करणे आवश्यक आहे.
५. मानसिक आरोग्य: गरोदर महिलांना केवळ शारीरिकच नाही, तर मानसिक आधाराचीही गरज असते. तणावमुक्त वातावरण सुरक्षित प्रसूतीसाठी पूरक ठरते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Taiwan Strait : ‘स्वातंत्र्याची भाषा करणाऱ्यांना ठेचून काढणार!’ बीजिंगमध्ये गुप्त खलबतं; तैवानचे विरोधी पक्षनेते चीनमध्ये दाखल
आजच्या दिवशी देशभरात ठिकठिकाणी आरोग्य शिबिरे आयोजित केली जात आहेत. विशेषतः ग्रामीण भागातील आशा (ASHA) स्वयंसेविका आणि अंगणवाडी सेविका घरोघरी जाऊन महिलांना त्यांच्या हक्कांची माहिती देत आहेत. गरोदरपणातील ‘धोक्याची चिन्हे’ ओळखणे आणि वेळीच रुग्णालयात पोहोचणे, यामुळे हजारो मातांचे प्राण वाचू शकतात. ११ एप्रिलचा हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, प्रत्येक आईचे हसणे आणि तिचे निरोगी असणे हे एका सशक्त समाजाचे लक्षण आहे.
Ans: हा दिवस दरवर्षी ११ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो. गर्भवती महिलांच्या आरोग्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि माता मृत्यूदर कमी करणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.
Ans: यंदाची संकल्पना "मातृ आरोग्य सेवांमध्ये समानता: एकाही मातेला मागे सोडू नका" (Equity in Maternal Healthcare) अशी आहे.
Ans: 'प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना' (PMMVY) अंतर्गत पहिल्या अपत्यासाठी ५,००० रुपये आणि दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास ६,००० रुपये आर्थिक मदत दिली जाते.
