मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया
कधी विचार केलाय का की, अशी जागा असेल जिथे फक्त हिरे असतील. तर ती गोष्ट कुठल्या स्वप्नापेक्षा कमी म्हणता येणार नाही. नुकतेच शास्त्रज्ञांनी नेमके असेच एक ठिकाण शोधून काढले आहे. हे असे क्षेत्र आहे जेथे 16 किलोमीटरचा डायमंड बेल्ट आहे. संशोधनानुसार पूर्वी याला ग्राफीन असे म्हटले जात होते. परंतु आता तो हिरा असल्याचे सांगितले जात आहे. हिरा जगातील सर्वात महाग वस्तूंपैकी एक आहे. एखाद्याला हिरा सापडला तर त्याच्या आनंदाला पारावार उरत नाही. पण इथे आपण एक दोन हिऱ्यांबद्दल बोलत नसून सुमारे 16 किलोमीटर लांबीच्या हिऱ्यांबद्दल बोलत आहोत. अलीकडेच शास्त्रज्ञांनी हिऱ्यांचा हा अफाट साठा शोधून काढला आहे. पण हा खजिना आपल्या जगापासून खूप दूर आहे. बुध हा सूर्यमालेतील सर्वात लहान ग्रह आहे. येथेच हा हिऱ्याचा पट्टा सापडला आहे.
बुध ग्रहामध्ये एक मोठे रहस्य लपलेले असू शकते. नासाच्या मेसेंजर स्पेसक्राफ्टमधून मिळालेल्या डेटाचा वापर करून शास्त्रज्ञांनी महत्त्वाची माहिती मिळवली आहे. बुध सूर्याच्या सर्वात जवळचा ग्रह आहे. त्याच्या कवचाखाली सुमारे 16 किलोमीटर जाड हिऱ्यांचा थर असू शकतो. बुधाने बर्याच काळापासून शास्त्रज्ञांना गोंधळात टाकले आहे कारण त्यात अनेक गुणधर्म आहेत जे सौर मंडळाच्या इतर ग्रहांमध्ये आढळत नाहीत. यामध्ये त्याचा अतिशय खोल पृष्ठभाग, घनदाट गाभा आणि बुध ग्रहाच्या ज्वालामुखी युगाचा अकाली अंत यांचा समावेश होतो.
बुध अतिशय अद्वितीय आहे
बुधाच्या अद्वितीय वैशिष्ट्यांमध्ये ग्रहाच्या पृष्ठभागावर ग्रेफाइटचे पॅच, कार्बनचा एक प्रकार किंवा ज्याला “कार्बन ॲलोट्रोप” समाविष्ट आहे. या पॅचमुळे शास्त्रज्ञांना अशी कल्पना आली की बुध ग्रहाच्या सुरुवातीच्या इतिहासात या लहान ग्रहावर कार्बनयुक्त मॅग्माचा महासागर आहे. हा महासागर पृष्ठभागावर तरंगला असता
तर ग्रेफाइट पॅच आणि बुध ग्रहाच्या जमिनीच गडद रंग तयार झाला असता. या प्रक्रियेमुळे बुधाच्या पृष्ठभागाखाली कार्बनयुक्त आवरणही तयार झाले असते. शास्त्रज्ञांना आधी हे आवरण ग्राफीन असल्याचा संशय होता. पण आता त्यांना कळले की ते कार्बनचे अत्यंत मौल्यवान ॲलोट्रोप ‘डायमंड’ पासून बनलेले आहे.
नासाच्या मेसेंजरला लागला हा शोध
मेसेंजर हे बुध ग्रहाच्या पृष्ठभागावर अंतराळातील पर्यावरण बद्दल जाणून घेण्यासाठी पाठवले होते. हे ऑगस्ट 2004 मध्ये प्रक्षेपित केले गेले. आणि बुध ग्रहाभोवती भोवती फिरणारे पहिले अंतराळयान बनले. 2015 मध्ये संपलेल्या या मिशनने बुध ग्रहाचे मॅपिंग केले. ध्रुवावर मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा बर्फ सापडला आणि बुधच्या भूगर्भशास्त्र आणि चुंबकीय क्षेत्राविषयी महत्त्वपूर्ण डेटा गोळा करण्यात आला.
अशा प्रकारे हिऱ्याच्या थराचा शोध लागला
बुध ग्रहाच्या आतील भागात दाब आणि तापमानाची प्रतिकृती तयार करण्यासाठी टीमने मोठ्या आवाजाच्या प्रेसचा वापर करून पृथ्वीवर त्याची चाचणी केली. त्यांनी सिंथेटिक सिलिकेटवर सात गिगापास्कल्सपेक्षा जास्त दाब लागू केला ज्याने बुधच्या आवरणात सापडलेल्या सामग्रीची जागा घेतली. ज्यामुळे तापमान 2,177 अंश सेल्सिअस इतके उच्च होते. यामुळे बुधाच्या आवरणात सापडलेल्या गोष्टी या खनिजांमध्ये कशा बदलल्या याचा अभ्यास करण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्यांनी बुधच्या आतील भागाबद्दलच्या डेटाचे मूल्यांकन करण्यासाठी संगणक मॉडेलिंगचा देखील वापर केला. ज्यामुळे त्यांना बुधचे ‘डायमंड आवरण’ कसे तयार झाले असावे याचे संकेत मिळाले.
