बुधवार, 26 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य AI
GLOF = Glacial Lake Outbrust Flood , मराठीत याला हिमनदीजन्य सरोवराचा अचानक उद्रेक होऊन येणारा पूर असे म्हणता येईल . हिमालयात हिमनद्या वितळताना त्यांच्या जवळ मोठ्या प्रमाणात पाणी साचून हिमनदीचे सरोवर ( Glacial Lake ) तयार होते . या सरोवराला अनेकदा बर्फ , दगड ,मातीचा नैसर्गिक बांध अडवून ठेवते .
जेव्हा हा नैसर्गिक बांध अचानक फुटतो तेव्हा हिमनदी वितळते , सरोवरात पाणी वाढते तसेच नैसर्गिक बांधावर दबाव वाढतो आणि बांध फुटतो. प्रचंड वेगाने पाणी खाली येते . Flash Flood या पाण्यासोबत दगड माती झाडे आणि इतर ढिगाराही वाहून येऊ शकतात . त्यामुळे GLOF साध्या नदीच्या पुरापेक्षा अधिक विध्वंसक असतो .
हा सर्वात महत्वाचा मुद्दा आहे . समजा डोंगराच्या वर हजारो लाखो घनमीटर पाणी साचले आहे . खाली गावात त्या क्षणी एक थेंबही पाऊस पडला नसला तरी वरच्या भागातील सरोवराचा बांध फुटला , तर ते संपूर्ण पाणी काही मिनिटात किंवा तासात नदीत येऊ शकते . म्हणून पूर येण्यासाठी त्या ठिकाणी पाऊस पडणे आवश्यक नाही .
नेपाळच्या सध्याच्या घटनेत भोटेकोशी नदीत सकाळी सुमारे ९ वाजता अचानक मोठा पाण्याचा लोंढा आला आणि रसुवा जिल्यातील तिमरे स्याफ्रुबेसीसह परिसराला मोठा फटका बसला . स्थानिक पावसामुळे हा पूर आला नसल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे .
कारण हा अचानक आणि अत्यंत वेगाने येणारा असतो . सामान्य पावसाच्या पुरात पाण्याची पातळी हळूहळू वाढण्याची शक्यता असते . त्यामुळे प्रशासनाला काही वेळ मिळू शकतो . पण GLOF मध्ये वरच्या भागातील नैसर्गिक बांध अचानक फुटल्यास खालील नदीत काही वेळातच प्रचंड पाण्याचा लोंढा येऊ शकतो . याशिवाय हिमालयातील नद्या खोल दऱ्यांमधून वाहतात .त्यामुळे पाण्याचा वेग आणि विध्वंसक शक्ती आणखी वाढू शकते .
यामागे हवामान बदलाचा धोका असू शकतो . धोका वाढण्यामागे हवामान बदल हा एक महत्वाचा घटक मानला जातो . पण प्रत्येक GLOF चे थेट कारण हवामान बदल आहे असे म्हणता येणार नाही . तापमान वाढल्यामुळे हिमनद्या मागे सरकतात . आणि काही ठिकाणी हिमनद्यांच्या आसपासची सरोवरे मोठी होतात . त्यामुळे अस्थिर सरोवरांची संख्या आणि त्यांच्याशी संबंधित धोका वाढू शकतो .
