सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
Russia Support Iran: 'आणि रशिया इराणच्याच बाजूने...', पुतिन यांनी केली मोठी घोषणा; अमेरिका-इराण युद्धाला नाट्यमय वळण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
मध्य-पूर्वेत (Middle East) अमेरिका आणि इराण यांच्यात पेटलेला युद्धजन्य संघर्ष आता जागतिक भू-राजकारणाला एका नव्या आणि अत्यंत धोकादायक वळणावर घेऊन गेला आहे. किर्गिझस्तानची राजधानी बिश्केक येथे आयोजित शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (SCO) २६ व्या वार्षिक शिखर परिषदेच्या निमित्ताने रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन (Russia Support Iran) आणि इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांच्यात एक महत्त्वाची द्विपक्षीय बैठक पार पडली. या बैठकीत रशियाने अमेरिकेच्या दबावाला झुगारून इराणला संरक्षण उपकरणे, आधुनिक दारुगोळा आणि जीवनावश्यक वस्तूंचा तातडीने पुरवठा करण्याचे अधिकृत आश्वासन दिले आहे. पुतिन यांच्या या भूमिकेमुळे वॉशिंग्टन आणि मॉस्कोमधील तणाव अधिकच वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
फेब्रुवारी २०२६ मध्ये अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या प्रशासनाने इराणविरुद्ध केलेल्या लष्करी आणि आर्थिक कारवायांनी मध्य-पूर्वेतील शांतता पूर्णपणे भंग केली आहे. जगातील महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर (Strait of Hormuz) या संघर्षाचा थेट आणि गंभीर परिणाम झाला आहे. इराणने या सागरी मार्गावर निर्बंध आणण्याचा प्रयत्न केल्याने जागतिक बाजारात इंधनाचा तुटवडा आणि महागाई वाढण्याचा मोठा धोका निर्माण झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर रशियाकडून इराणला ड्रोनचे सुटे भाग आणि प्रगत लष्करी सामग्री पुरवली जात असल्याच्या अहवालांमुळे पाश्चात्य राष्ट्रांची चिंता अधिकच वाढली आहे.
रशियाच्या या मदतीला छेद देण्यासाठी अमेरिकेचे अर्थमंत्री स्कॉट बेसेन्ट यांनी ‘ऑपरेशन इकॉनॉमिक आऊटकॅस्ट’ (Operation Economic Outcast) या नव्या मोहिमेची घोषणा केली आहे. इराणला आर्थिकदृष्ट्या पूर्णपणे एकाकी पाडणे आणि त्याच्या तेल विक्रीवर कठोर निर्बंध लादणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. अमेरिकेचा असा दावा आहे की, जर इराणच्या हवाई क्षेत्रावर कडक नाकेबंदी करण्यात आली आणि सागरी मार्गांवर कडक पाळत ठेवली, तर रशियाकडून मिळणारी ही लष्करी मदत अत्यंत कमकुवत ठरेल. मात्र, इराणचे अध्यक्ष पेझेश्कियान यांनी स्पष्ट केले की, अमेरिका आंतरराष्ट्रीय कायद्यांचे उल्लंघन करून नेहमीप्रमाणे मनमानी निर्बंध लादत आहे आणि अशा एकतर्फी दबावांना रशिया व इराण संयुक्तपणे न जुमानता लढा देतील.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Marco Rubio: ‘जर कोणत्याही देशाने इराणला वाचवले तर…’, मार्को रुबियो कडाडले; Modi-Pezeshkian मैत्रीमुळे अमेरिका संतप्त
रशिया आणि इराण यांच्यातील ही सामरिक भागीदारी नवी नाही. युक्रेन युद्धाच्या सुरुवातीच्या काळात इराणने रशियाला मोठ्या प्रमाणावर प्रगत ‘शाहेद’ (Shahed) ड्रोन तंत्रज्ञान पुरवले होते. या तंत्रज्ञानाच्या जोरावर रशियाने आपल्या देशातच ड्रोनची निर्मिती सुरू केली, ज्याचा वापर युक्रेनमधील लष्करी लक्ष्यांवर करण्यात आला. आता या मदतीची परतफेड म्हणून रशिया इराणला अमेरिकन तळांविरुद्धच्या कारवायांसाठी गुप्तचर माहिती (Intelligence Sharing) आणि हवाई संरक्षण यंत्रणा पुरवत असल्याचे आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांचे मत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Iran war: युद्धाचा भडका! अमेरिकन नौदलाने Red Sea मधून 86 जहाजे वळवली; हुथींचे क्षेपणास्त्र हल्ले, जागतिक तेलाचे संकट गहिरे
बिश्केक येथे झालेल्या ‘एससीओ’ शिखर परिषदेत केवळ रशिया आणि इराणच नव्हे, तर चीन, भारत, पाकिस्तान, कझाकस्तान आणि इतर मध्य आशियाई देशांचे प्रमुख एकत्र आले होते. या परिषदेच्या शेवटी सर्व सदस्य देशांनी एका संयुक्त घोषणापत्रावर स्वाक्षरी केली, ज्यामध्ये पाश्चात्य राष्ट्रांनी लादलेल्या एकतर्फी आर्थिक निर्बंधांचा कडक शब्दांत निषेध करण्यात आला. अशा बेकायदेशीर निर्बंधांमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि पुरवठा साखळीला (Supply Chain) मोठा फटका बसत असल्याचे या परिषदेत स्पष्ट करण्यात आले.
या संपूर्ण घडामोडींदरम्यान, जागतिक राजकारणात आणखी एक मोठी घडामोडी घडण्याचे संकेत क्रेमलिनने दिले आहेत. आगामी एपेक (APEC) शिखर परिषदेच्या वेळी व्लादिमीर पुतिन, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यात एक ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक घडून येऊ शकते. जर ही बैठक झाली, तर इराण-अमेरिका युद्ध आणि मध्य-पूर्वेतील तेलाच्या संकटावर कोणताही मुत्सद्दी तोडगा निघू शकतो का, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
