शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
भारतात मतदार ओळखपत्राचा वापर करून मतदान केले जाते. अमेरिका ते जपानपर्यंत मतदारांना कसे ओळखले जाते? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी अलीकडेच भारतातील निवडणूक प्रक्रिया आणि मतदार ओळखपत्रांच्या (Voter ID) वापर पद्धतीचे जाहीर कौतुक केले आहे. निवडणुकीतील गैरप्रकार आणि बोगस मतदानाला आळा घालण्यासाठी अमेरिकेनेही भारताच्या धर्तीवर मतदार ओळखपत्रे अनिवार्य करावीत, अशी शिफारस त्यांनी केली. ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यानंतर भारतात आणि जागतिक स्तरावर राजकीय चर्चा रंगली आहे. सत्ताधारी पक्षाने याला भारतीय लोकशाहीच्या पारदर्शकतेचे मोठे यश मानले आहे, तर विरोधकांनी यावर विविध राजकीय प्रतिक्रिया दिल्या आहेत. या निमित्ताने जगातील प्रमुख लोकशाही देशांमध्ये मतदारांची ओळख कशी पटवली जाते आणि भारताची ही यंत्रणा इतर देशांपेक्षा कशी वेगळी आहे, यावर मोठा प्रकाश पडला आहे.
अमेरिकेतील मतदार ओळखपत्राचे नियम भारतातील केंद्रीय पद्धतीपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहेत. अमेरिकेत संपूर्ण देशासाठी एकच मतदार कायदा नाही, तर प्रत्येक राज्य स्वतःचे नियम ठरवते. तेथील काही राज्यांमध्ये ड्रायव्हिंग लायसन्स, पासपोर्ट किंवा राज्य ओळखपत्र यांसारखे फोटो ओळखपत्र दाखवणे अनिवार्य आहे. मात्र, अनेक लहान राज्यांत फोटो नसलेली ओळखपत्रे, बँक स्टेटमेंट किंवा वीज-पाणी बिले दाखवूनही ओळख सिद्ध करता येते. याशिवाय वॉशिंग्टन डी.सी. सह अनेक मोठ्या राज्यांत मतदाराला कोणतेही ओळखपत्र दाखवण्याची गरज नसते; तेथे केवळ जुनी नोंद आणि स्वाक्षरी (Signature Verification) जुळवून मतदानाची परवानगी दिली जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Iran-US war: दुबई, केशम अन् इराणी बेट अमेरिकेच्या हद्दीत? Trumpच्या दाव्याने मित्रराष्ट्रही चक्रावले; इराणने केली ट्विटरवर फजिती
इतर विकसित आणि प्रमुख देशांमध्ये मतदारांची ओळख सिद्ध करण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो:
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UAEVsIran: दुबईत मोबाईलवर क्षेपणास्त्राचा इशारा अन् काही तासांतच संयुक्त अरब अमिरातीने संपवले इराणसोबतचे व्यापारी नाते
भारताची मतदार ओळखपत्र प्रणाली ही जगातील सर्वात विशाल आणि विश्वासार्ह लोकशाही ओळख प्रणाली मानली जाते. भारताने स्वातंत्र्य मिळल्यानंतर १९५१-५२ च्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकांपासूनच मतदार याद्या आणि ओळखीची ठोस व्यवस्था निर्माण करण्यास सुरुवात केली. कोट्यवधींची लोकसंख्या, भौगोलिक विविधता आणि अल्प साक्षरता असतानाही निवडणूक आयोगाने (ECI) सर्व नागरिकांची नोंदणी करून ही यंत्रणा यशस्वी केली.
काळाच्या ओघात भारतीय निवडणूक आयोगाने यात अमूलाग्र बदल घडवून आणले. १९९० च्या दशकात टी. एन. शेषन यांच्या कार्यकाळात छायाचित्र असलेले मतदार ओळखपत्र (EPIC) लागू करण्यात आले, ज्यामुळे बोगस मतदानाला आळा बसला. आजच्या डिजिटल युगात भारत डिजिटल मतदार ओळखपत्रे (e-EPIC) आणि आधारशी जोडलेली अद्ययावत मतदार यादी प्रणाली वापरत असून, जागतिक पटलावर भारतीय निवडणूक व्यवस्था एक मार्गदर्शक मॉडेल मानली जात आहे.
