सोमवार, 17 ऑगस्ट 2026
(फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया)
दशकांपासून साखर कारखाने जुना डेटा आणि ऑपरेटरच्या अनुभवावर अवलंबून काम करत आहेत. पारंपारिक प्रणाली मुख्यत्वे भूतकाळात काय घडले याचे स्पष्टीकरण देतात, तर लॅक्टाएआयसारखे इंडस्ट्रियल एआय प्लॅटफॉर्म्स थेट डेटाचे विश्लेषण करून पुढे काय घडण्याची शक्यता आहे, याचा अंदाज देतात. यामुळे कारखान्यांमधील बिघाड, ऊर्जेची उधळपट्टी आणि आर्थिक नुकसान टाळणे शक्य होत आहे.
साखर कारखान्यांमध्ये उसाची गुणवत्ता, रस निष्कर्षण, रिकव्हरी, उपकरणांची कार्यक्षमता आणि ऊर्जेचा वापर हे सगळे घटक एकमेकांशी जोडलेले असतात. प्रिडिक्टिव्ह एआय या सर्व घटकांचा ताळमेळ घालून उपकरणांमधील बिघाडाचे सुरुवातीचे संकेत ओळखण्यास आणि देखभालीचे अचूक नियोजन करण्यास मदत करते.
साखर उद्योगातील एआयच्या वाढत्या महत्त्वावर बोलताना फाइंडबिलिटी सायन्सेसचे संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी आनंद माहुरकर म्हणाले, “भारताच्या साखर उद्योगाचे भविष्य आपण किती उत्पादन करतो यावरून नाही, तर आपण किती बुद्धिमत्ता आणि चातुर्याने काम करतो यावरून ठरेल. एआय कारखान्यांना भूतकाळाच्या विश्लेषणाकडून भविष्याच्या पूर्वानुमानाकडे जाण्यास मदत करू शकते—म्हणजेच, आव्हानांचा आधीच अंदाज घेण्यासाठी, संसाधनांचा योग्य वापर करण्यासाठी आणि जलद व अधिक माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यासाठी कामकाजाच्या डेटाचा वापर करणे. याच ठिकाणी स्मार्ट मॅन्युफॅक्चरिंग उत्पादकता, नफा आणि शाश्वततेमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणू शकते.”
इथेनॉल निर्मिती आणि ‘स्मार्ट कारखान्यांची’ नवी पिढी: सध्या साखर कारखाने केवळ साखरेपुरते मर्यादित न राहता इथेनॉल आणि जैव-ऊर्जेची निर्मिती करत आहेत. या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेमध्ये जलद आणि अचूक निर्णय घेणे आवश्यक असते. एआय तंत्रज्ञान या सर्व प्रक्रियांना एकत्र आणून एक मजबूत ‘इंटेलिजन्स लेयर’ प्रदान करते.
हा बदल मानवी कौशल्यांची जागा घेण्यासाठी नसून, अभियंता आणि ऑपरेटरच्या अनुभवाला आधुनिक डेटाची जोड देऊन अधिक सक्षम बनवण्यासाठी आहे. या तंत्रज्ञानामुळे येत्या काळात भारतातील साखर कारखाने सतत स्व-नियंत्रण करणारे आणि समस्या वाढण्यापूर्वीच त्यावर उपाययोजना करणारे ‘बुद्धिमान कारखाने’ म्हणून ओळखले जातील.
