फोटो सौजन्य - Social Media
कर्नाटकातील Dharwad district येथील कविता मिश्रा यांनी पारंपरिक विचारसरणीला छेद देत शेती क्षेत्रात उल्लेखनीय यश संपादन केले आहे. 1996 साली विवाहानंतर त्यांनी कधीच शेती हा आपला व्यवसाय असेल असे कल्पनाही केली नव्हती. त्यांनी Karnatak University मधून संगणकशास्त्रात डिप्लोमा पूर्ण केला आणि 1998 मध्ये Infosys येथे सॉफ्टवेअर इंजिनिअर पदाची संधीही मिळाली. मात्र कौटुंबिक परंपरांमुळे त्यांना ही नोकरी सोडावी लागली.
यानंतर त्यांनी खचून न जाता पतीच्या पुश्तैनी जमिनीवर शेती करण्याचा निर्णय घेतला. रायचूर जिल्ह्यातील कविताल गावातील ही जमीन पूर्णपणे बंजर, खडकाळ आणि डोंगराळ होती. सुरुवातीची काही वर्षे अत्यंत कठीण गेली. सातत्यपूर्ण मेहनतीनंतर 2006 मध्ये त्यांनी डाळिंबाची लागवड सुरू केली. कमी पाण्यात येणारे पीक म्हणून डाळिंब योग्य ठरले आणि काही वर्षांत प्रत्येक हंगामात 1 ते 2 लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळू लागले.
मात्र 2011-12 मध्ये बॅक्टेरियल ब्लाइट या रोगाने संपूर्ण बाग उद्ध्वस्त केली. तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार सर्व झाडे उपटावी लागली. अनेक वर्षांची मेहनत वाया गेल्यानंतरही त्यांनी हार मानली नाही. एका कृषी सल्लागाराच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी इंटीग्रेटेड फार्मिंग मॉडेल स्वीकारले आणि ‘कविता मिश्रा चंदन फार्म’ची स्थापना केली.
या फार्ममध्ये मुख्यतः पांढऱ्या चंदनाची लागवड केली जाते. याशिवाय आंबा, पेरू, सीताफळ, आवळा, जांभूळ, चिंच, नारळ, केळी, कॉफी, मिरी, हळद अशा विविध बागायती पिकांची लागवड केली आहे. सागवान आणि लाल चंदनाची झाडे लावून त्यांनी शेतीला अॅग्रोफॉरेस्ट्रीचे रूप दिले आहे. विविध पिकांमुळे उत्पन्नाचे स्रोत वाढले आणि जोखीम कमी झाली.
चंदनाच्या लागवडीसाठी त्यांनी Karnataka Soaps and Detergents Limited (KSDL) सोबत औपचारिक करार केला आहे. चोरीचा धोका लक्षात घेऊन झाडांमध्ये मायक्रोचिप आधारित ई-सुरक्षा प्रणाली बसवण्यात आली आहे. ही यंत्रणा संशयास्पद हालचाली झाल्यास जवळच्या पोलिस ठाण्याला सतर्क करते. आज कविता मिश्रा आपल्या फार्ममधून वार्षिक सुमारे 40 लाख रुपयांचे उत्पन्न कमावत आहेत. प्रति एकर कोट्यवधी रुपयांच्या संभाव्य परताव्याचा त्यांचा अंदाज आहे. परंपरागत बंधने, नैसर्गिक अडचणी आणि रोगराई यांवर मात करून त्यांनी जिद्द, नवकल्पना आणि वैज्ञानिक पद्धतींच्या बळावर यश मिळवले आहे. त्यांची कहाणी ग्रामीण महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे आणि आधुनिक, शाश्वत शेतीचा आदर्श निर्माण करत आहे.
