शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
CBSE 3 Language Formula: केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या (CBSE) ‘थ्री लँग्वेज फॉर्म्युला’ संदर्भात सुप्रीम कोर्टाने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला आहे. कोर्टाने या प्रकरणावर सुनावणी करताना इयत्ता ६ वीच्या वर्गात तिसरी भाषा शिकवण्याच्या सक्तीला स्थगिती दिली आहे. तसेच, इयत्ता ६ वीच्या विद्यार्थ्यांनाही आता इयत्ता ७ वीच्या विद्यार्थ्यांप्रमाणेच भाषा निवडीची सूट असेल, असे स्पष्ट केले आहे. सुप्रीम कोर्टाच्या या आदेशामुळे आता इयत्ता ६ वीच्या विद्यार्थ्यांचे तिसऱ्या भाषेचे मूल्यांकन देखील शाळा स्तरावरच केले जाणार आहे.
यासोबतच न्यायालयाने ‘थ्री लँग्वेज फॉर्म्युला’ नवीन शैक्षणिक सत्र २०२७-२८ पासून लागू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यानुसार, CBSE चे हे धोरण आता १ एप्रिल २०२७ पासून देशभरात अधिकृतपणे लागू केले जाईल.
यापूर्वी सुप्रीम कोर्टात झालेल्या सुनावणीदरम्यान न्यायालयाने केंद्र सरकारला ही व्यवस्था पुढच्या वर्षापासून लागू करण्याबाबत विचार करण्याचा सल्ला दिला होता. यावर केंद्र सरकारतर्फे सॉलिसिटर जनरल तुषार मेहता यांनी युक्तिवाद केला होता की, देशातील जवळपास ९९ टक्के शाळांमध्ये तिसऱ्या भाषेच्या शिक्षणाची पूर्ण तयारी झाली आहे. मात्र, विद्यार्थ्यांवरील ताण आणि व्यवस्थेचा विचार करून न्यायालयाने हे धोरण चालू शैक्षणिक सत्रात जबरदस्तीने न राबवता १ एप्रिल २०२७ पासून लागू करण्याचे आदेश दिले.
MPSC चा मोठा निर्णय; राज्य सेवा २०२५ च्या कॉप्यांची पुन्हा तपासणी, २०२६ च्या परीक्षाही पुढे ढकलल्या!
कोर्टाच्या या आदेशानुसार, जे विद्यार्थी पुढील वर्षी इयत्ता ६ वीत जातील, त्यांना नियमानुसार दोन भारतीय भाषा आणि एक विदेशी भाषा शिकावी लागेल. यामध्ये इंग्रजी भाषेचा समावेश ‘विदेशी भाषा’ म्हणून करण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, सध्या इयत्ता ७ वी आणि ८ वी मध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आधीच काही सवलती देण्यात आल्या आहेत. हे विद्यार्थी जर आधीपासूनच दोन गैर-भारतीय भाषा (उदा. इंग्रजी आणि फ्रेंच) शिकत असतील, तर ते त्या सुरू ठेवून तिसरी भाषा (R3) म्हणून कोणतीही एक भारतीय भाषा निवडू शकतात. सध्याच्या इयत्ता ७ वी ते १० वी च्या वर्गांसाठी R3 ची कोणतीही केंद्रीय बोर्ड परीक्षा असणार नाही, तर याचे अंतर्गत मूल्यांकन पूर्णपणे शाळा स्तरावरच होईल. कोर्टाच्या नवीन आदेशानंतर आता हीच व्यवस्था इयत्ता ६ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी देखील लागू झाली आहे.
सीबीएसईने (CBSE) आपल्या प्रतिज्ञापत्रात स्पष्ट केले आहे की, इयत्ता ९ वी मध्ये R3 (तिसरी भाषा) च्या अंतर्गत मुलाल्यमानात जे विद्यार्थी यशस्वी होऊ शकणार नाहीत, त्यांनाही इयत्ता १० वी मध्ये बढती दिली जाईल. अशा विद्यार्थ्यांना इयत्ता १० वी मध्ये R3 च्या अंतर्गत परीक्षेत उत्तीर्ण होण्यासाठी पुन्हा एकदा संधी उपलब्ध करून दिली जाईल. १० वी च्या बोर्ड परीक्षेत पास होण्यासाठी शाळेकडून मिळालेले R3 उत्तीर्ण प्रमाणपत्र असणे मात्र अनिवार्य असणार आहे.
