मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
दिल्ली विद्यापीठात (DU) मास्टर्सशिवाय थेट PhD ची सुवर्णसंधी; ४ वर्षांच्या ग्रॅज्युएशन असणाऱ्यांसाठी प्रवेश प्रक्रियेचे नवे नियम जाहीर!
DU PhD Admission 2026: जर तुम्ही चार वर्षांचे ग्रॅज्युएशन पूर्ण केले असेल आणि आता थेट पीएचडी करू इच्छित असाल, तर दिल्ली विद्यापीठात (DU) तुमच्यासाठी एक सुवर्णसंधी आहे. यासाठी प्रत्येक विद्यार्थी अर्ज करू शकणार नाही. विद्यापीठाने स्पष्ट केले आहे की, खुला वर्ग (General Category) उमेदवारांकडे किमान ७.५ सीजीपीए (CGPA) असणे आवश्यक आहे, तर एससी (SC), एसटी (ST) आणि दिव्यांग वर्गातील विद्यार्थ्यांना ७ सीजीपीएवर संधी मिळेल. याशिवाय, ग्रॅज्युएशनच्या चौथ्या वर्षी रिसर्च प्रोजेक्ट किंवा एंटरप्रेन्योरशिपशी संबंधित काम केलेले असणेही बंधनकारक आहे. दिल्ली विद्यापीठाने अशा विद्यार्थ्यांसाठी पीएचडी प्रवेश परीक्षेचा पॅटर्न आणि सिलॅबस जारी केला आहे.
दिल्ली विद्यापीठाने (DU) १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पीएचडी प्रवेश परीक्षेशी संबंधित अधिसूचना जारी केली आहे. यामध्ये चार वर्षांची अंडरग्रॅज्युएट डिग्री पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी प्रवेश परीक्षा पॅटर्न, पात्रता आणि निवड प्रक्रियेची माहिती देण्यात आली आहे. ही व्यवस्था अशा विद्यार्थ्यांसाठी आहे ज्यांनी रिसर्च किंवा एंटरप्रेन्योरशिपसह चार वर्षांचा अंडरग्रॅज्युएट प्रोग्राम पूर्ण केला आहे. विद्यापीठाने हेदेखील स्पष्ट केले आहे की, अशा विद्यार्थ्यांना पीएचडी प्रवेशासाठी ठरवून दिलेली पात्रता पूर्ण करावी लागेल आणि प्रवेश परीक्षेत सहभागी व्हावे लागेल. याचा अर्थ असा की, चार वर्षांचे ग्रॅज्युएशन पूर्ण केल्यानंतर पीएचडीसाठी अर्ज करण्याचा मार्ग खुला आहे, पण प्रवेश आपोआप मिळणार नाही.
दिल्ली विद्यापीठाच्या मते, ज्या विद्यार्थ्यांनी अंडरग्रॅज्युएट करिकुलम फ्रेमवर्क २०२२ (UGCF 2022) अंतर्गत चार वर्षे किंवा आठ सत्रांचा अंडरग्रॅज्युएट प्रोग्राम पूर्ण केला आहे, ते या प्रवेश परीक्षेसाठी पात्र ठरू शकतात. यासाठी विद्यार्थ्यांना त्यांच्या ग्रॅज्युएशनमध्ये किमान निर्धारित सीजीपीए मिळवणे आवश्यक आहे. याशिवाय, त्यांच्या चौथ्या वर्षाच्या अभ्यासात रिसर्च किंवा एंटरप्रेन्योरशिपशी संबंधित कामाचा समावेश असणे गरजेचे आहे, म्हणजेच केवळ चार वर्षांचे सामान्य ग्रॅज्युएशन पूर्ण करणे पुरेसे ठरणार नाही. विद्यापीठाने ठरवून दिलेल्या सर्व अटी पूर्ण कराव्या लागतील.
दिल्ली विद्यापीठाने चार वर्षांच्या ग्रॅज्युएशनच्या आधारे पीएचडी प्रवेश परीक्षेत सहभागी होण्यासाठी किमान सीजीपीए निश्चित केला आहे. सामान्य श्रेणीच्या विद्यार्थी/विद्यार्थिनींसाठी किमान ७.५ सीजीपीए असणे अनिवार्य आहे. हा सीजीपीए चार वर्षे किंवा आठ सत्रांच्या अंडरग्रॅज्युएट प्रोग्राममध्ये मिळालेला असावा. यापेक्षा कमी सीजीपीए असलेले जनरल श्रेणीचे विद्यार्थी या विशेष प्रवेश परीक्षेसाठी पात्र ठरणार नाही, त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांनी त्यांची मार्कशीट आणि सीजीपीए तपासून घेणे आवश्यक आहे.
दिल्ली विद्यापीठाने पीएचडी प्रवेश परीक्षेचा कालावधी आणि एकूण गुण ठरवले आहेत. प्रवेश परीक्षा दोन तासांची असेल. यामध्ये एकूण १०० गुणांचे प्रश्न विचारले जातील. प्रश्नपत्रिका दोन भागांत विभागलेली असेल. पहिला भाग रिसर्च मेथोडोलॉजीचा असेल, तर दुसरा भाग उमेदवाराच्या संबंधित विषयाशी जोडलेला असेल. दोन्ही भागांसाठी ५०-५० गुण निश्चित करण्यात आले आहेत. अशा प्रकारे विद्यार्थ्यांना रिसर्चची सामान्य समज आणि स्वतःच्या विषयाची व प्रोजेक्टची तयारी करावी लागेल.
दिल्ली विद्यापीठाने पीएचडी प्रवेश परीक्षेनंतर मुलाखतीसाठी किमान पात्रता गुण (Qualifying Marks) ठरवले आहेत. सामान्य श्रेणीच्या उमेदवारांना मुलाखतीसाठी पात्र होण्यासाठी प्रवेश परीक्षेत किमान ५० टक्के गुण मिळवणे आवश्यक आहे. परीक्षा १०० गुणांची असल्यामुळे जनरल श्रेणीसाठी किमान ५० गुण गरजेचे आहेत. तर SC, ST आणि PwBD श्रेणीच्या उमेदवारांसाठी किमान पात्रता गुण ४५ टक्के ठेवण्यात आले आहेत.
प्रवेश परीक्षेत यशस्वी होऊन मुलाखतीसाठी शॉर्टलिस्ट झालेल्या उमेदवारांना आणखी एक महत्त्वाची प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. त्यांना त्यांच्या चौथ्या वर्षाच्या अंडरग्रॅज्युएट प्रोग्राम दरम्यान केलेल्या रिसर्च किंवा एंटरप्रेन्योरशिप वर्कशी संबंधित अहवाल (Report) जमा करावा लागेल. यामध्ये डिसर्टेशन, अकादमिक प्रोजेक्ट रिपोर्ट किंवा एंटरप्रेन्योरशिप रिपोर्टचा समावेश असू शकतो.
Ans: ज्या विद्यार्थ्यांनी चार वर्षांचे किंवा आठ सत्रांचे ग्रॅज्युएशन (UGCF 2022 अंतर्गत) पूर्ण केले आहे, ते थेट पीएचडी प्रवेशासाठी अर्ज करू शकतात.
Ans: जनरल श्रेणीच्या उमेदवारांकडे किमान ७.५ CGPA, तर SC, ST आणि दिव्यांग उमेदवारांसाठी किमान ७ CGPA असणे आवश्यक आहे.
