सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
सर्जन म्हणजे त्या व्यक्तीला शस्त्रक्रियेच्या कामात तज्ज्ञता असलेला डॉक्टर म्हणता येतो. सर्जन होण्यासाठी वर्षानुवर्षे शिक्षण, प्रशिक्षण आणि अनुभवाची गरज असते. या प्रक्रियेत अनेक टप्पे असतात.
सर्वप्रथम व्यक्तीने एमबीबीएस (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery) ही प्राथमिक वैद्यकीय पदवी पूर्ण करावी लागते. ही पदवी पूर्ण होण्यासाठी सहा वर्षांचा अभ्यासक्रम असतो, ज्यात सैद्धांतिक ज्ञानाबरोबर प्रयोगशाळा व रुग्णालयातील प्रत्यक्ष अनुभवही मिळतो. एमबीबीएस पूर्ण झाल्यावर डॉक्टरला शस्त्रक्रियेतील तज्ज्ञता मिळवण्यासाठी पोस्टग्रॅज्युएट अभ्यासक्रम करावा लागतो. यासाठी एमएस (Master of Surgery) किंवा एमडी (Doctor of Medicine, काही सर्जिकल स्पेशालिटीमध्ये) करण्याची आवश्यकता असते.
एमएस किंवा एमडी हा अभ्यासक्रम सहा महिने ते तीन वर्षांचा असतो, ज्या दरम्यान विद्यार्थी विविध शस्त्रक्रियेच्या तंत्रांवर प्रशिक्षण घेतो. रुग्णालयात वरिष्ठ सर्जनांच्या देखरेखीखाली प्रत्यक्ष शस्त्रक्रिया करण्याचा अनुभव मिळतो. या कालावधीत विद्यार्थी वेगवेगळ्या शस्त्रक्रिया प्रकारांमध्ये पारंगत होतो, जसे सामान्य शस्त्रक्रिया, हाडांची शस्त्रक्रिया, हृदय, मेंदू किंवा मऊ ऊतक संबंधित सर्जरी.
शस्त्रक्रियेत पारंगत होण्यासाठी फक्त तांत्रिक कौशल्य पुरेसे नसते, तर रुग्णाची काळजी घेण्याची संवेदनशीलता, निर्णय क्षमता, आणि तातडीने योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता असणेही आवश्यक असते. अनेक सर्जन शस्त्रक्रियेत चुक न करता काम करण्यासाठी वर्षानुवर्षे प्रॅक्टिस करतात आणि सतत नवीन तंत्रज्ञान व तंत्र शिकत राहतात.
शेवटी, सर्जन म्हणून पूर्ण पात्र होण्यासाठी अनुभव खूप महत्त्वाचा असतो. वरिष्ठ सर्जनांखाली प्रशिक्षण घेणे, हजारो शस्त्रक्रिया पाहणे व करणे, आणि विविध परिस्थितीत त्वरित निर्णय घेण्याची क्षमता मिळवणे हे सर्व आवश्यक टप्पे आहेत. या सर्व टप्प्यांमुळेच एक डॉक्टर पूर्णपणे सर्जन बनतो आणि रुग्णांच्या जीवनात महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
